ΜΑΡΤΥΡΙΑ ΤΑΤΙΑΝΟΥ ΕΠΙ ΤΩΝ 4 ΚΑΝΟΝΙΚΚΩΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΩΝ

1
ΕΠΙ ΤΗΣ ΠΟΛΥΣΥΖΗΤΗΜΕΝΗΣ ΜΑΡΤΥΡΙΑΣ ΤΟΥ ΤΑΤΙΑΝΟΥ
ΕΠΙ ΤΩΝ ΤΕΣΣΑΡΩΝ ΚΑΝΟΝΙΚΩΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΩΝ

Υπο
Νεοκλέους του Φιλαδελφέως
ΠΡΟΛΟΓΟΣ

Γράφομε το παρόν άρθρο λαμβάνοντας αφορμή από το κείμενοτου του υπ΄αριθ. 2 βιβλιαρίου
που εμφανίζεται στις σελίδες 22-23 :
Το βιβλιαράκι αυτό μού το έδωσε μία χριστιανή ορθόδοξη,
συγγενής μου, πολύ φανατική και θρησκόληπτη. Αν και αυτή έχει
τελειώσει μόνο δημοτικό σχολείο, ήθελε με αυτό να μου αποδείξει τον
θρίαμβο των ιερών χριστιανικών γραφών και δη των τεσσάρων
κανονικών Ευαγγελίων, την αυθεντικότητα, την αρμονία, την ιστορι-
κότητα και την αξιοπιστία των.
Εδώ δεν θα επεκταθούμε στο να απαντήσομε σε κάθε παράγραφο,
νύξη, ή χωρίο των γραφών που περιέχεται μέσα σ’ αυτό το βιβλιαράκι.
Το έχομε κάνει άλλωστε στα διάφορα άλλα άρθρα μας! Αλλ’ όπως μας
ανακοινώνει στο εσώφυλλό του, περιέχει πέντε άρθρα του κ. καθηγητή
James Orr, του πανεπιστημίου της Γλασκώβης, «ενάντια στις επιθέσεις
της απιστίας». Μα ποιάς απιστίας; Χρειάζεται να είσαι άπιστος ή αθεϊ-
στής για να επιτεθείς κατά της Εβραιογνωστικοχριστιανικής θρησκείας;
Οι Θεϊστές, οι Βουδιστές, οι Ινδουιστές, οι Ταοϊστές και πάρα πολλοί
3
άλλοι είναι πιστοί. Όταν όμως ακούνε για Χριστιανισμό αηδιάζουν και
εξανίστανται εναντίον του. Γνωρίζω προσωπικά πολλούς πιστούς αυτών
των ομάδων οι οποίοι κατατροπώνουν κάθε θεολόγο ή απολογητή της
χριστιανικής δεισιδαιμονίας, βλακείας και παραλογισμού οσάκις
εμπλακούν μαζί τους σε αντιπαράθεση. Τί θέλουν δηλαδή να μας πούνε
οι χριστιανοί και ο James Orr; Ότι μόνο οι άπιστοι και οι αθεϊστές
αηδιάζουν και επιτίθενται κατά του Εβραιογνωστικοχριστιανισμού! Αν
νομίζουν κάτι τέτοιο, τότε ή δεν ξέρουν ή δεν θέλουν να μάθουν τι τους
γίνεται! Εθελοτυφλούν και στρουθοκαμηλίζουν!
Εδώ λοιπόν επιθυμούμε να αναπτύξομε περιληπτικώς τα
τεκμηριωμένα στοιχεία επί της μαρτυρίας του Τατιανού και να
καταδείξομε, άλλη μια φορά, ότι τίποτα δεν ισχύει απ’ όσα ισχυρίζονται
οι χριστιανοί διά τη σχέση της με τα τέσσερα κανονικά Ευαγγέλια.
Δυστυχώς όμως το αδαές πλήθος πιστεύει εν λευκώ ό,τι κι’ αν του πα-
σάρουν οι χριστιανοί θεολόγοι και απολογητές, ακόμα και ότι 41 = 42, ή
2 + 3 = 23, χωρίς καμία προθυμία ή περιέργεια για περαιτέρω έρευνα και
διαπίστωση!
Από την άλλη μεριά πάλι διαπιστώνομε διά πολλοστή φορά το
ψεύδος και το αντιεπιστημονικό σκόπιμο γράψιμο των διαφόρων
θεολόγων και απολογητών του Χριστιανισμού, αρχής γενομένης με τον
Απόστολο Παύλο. Δεν τους ενδιαφέρει η αλήθεια παρά μόνο η
σκοπιμότητα για την προώθηση της θρησκείας των, προς δόξαν του Θεού
των (Πρός Ρωμαίους 3: 7). Αυτούς τους συναντάμε παντού· σε κάθε
χώρα και εθνικότητα που πάτησε και εξαπάτησε ο Χριστιανισμός, σε
κάθε χριστιανική αίρεση, σε κάθε χριστιανική εκκλησία, κλπ.
Εδώ ο κ. James Orr, αν και καθηγητής του γνωστού μεγάλου
πανεπιστημίου της Γλασκώβης, γράφει μέσα στο ίδιο πλαίσιο και
πνεύμα. Ένα γεγονός που συμβαίνει με όλους τους χριστιανούς
θεολόγους και απολογητές κάθε αιρέσεως και κάθε εκκλησίας σε όλα τα
μήκη και τα πλάτη που απαντώνται! Γενικολογίες, μασημένα λόγια,
μισές αλήθειες, στρεψοδικίες, κανένα συγκεκριμένο στοιχείο, κλπ.
Γράφει π. χ. ο κ. καθηγητής: «Οι παλιοί Χριστιανοί συγγραφείς
...». Ποιοί είναι αυτοί; Δεν ονομάζει ούτε έναν ο κ. καθηγητής. Που να
τολμήσει να γράψει ότι ψεύτης Ευσέβιος άρχισε αυτή την σκόπιμη ιστο-
ρία ενάμιση αιώνα μετά τον Τατιανό και όπως έχουν αποδείξει οι
ερευνητές και εκθέτομε και εμείς ευθύς αμέσως είναι ψευδής πέρα για
περά. Ο κ. καθηγητής δεν παραθέτει έστω και ένα αυτούσιο συγκεκ-
ριμένο σύντομο χωρίο, δύο ή τριών γραμμών, από αυτά που εδήλωσαν
αυτοί οι συγγραφείς. Γιατί άραγε; Όπως θα δούμε δεν υπάρχουν πολλά!
Που να τολμήσει να αναφέρει ότι ο Τατιανός μετά τον προσηλυτισμό του
στον Χριστιανισμό από τον Ιουστίνο, έγινε αιρετικός γνωστικός και
καταδικάστηκε από την ορθόδοξη εκκλησία του τετάρτου αιώνος ως
4
τέτοιος. Που να τολμήσει να αναγράψει την σύντομη αλλά πληρέστερη
δήλωση του Θεοδωρήτου! Κλπ., κλπ. Ούτε λέγει το κυριότερο πράγμα
που κάθε αμερόληπτος επιστήμονας οφείλει να τονίσει! Αυτό είναι το ότι
οι μαρτυρίες αυτές, πάνω στον Τατιανό, είναι πολύ υστερόχρονες, ολίγες
και χωρίς διασταυρώσεις για να είναι ιστορικώς βάσιμες. Μόνο αυτή που
έγραψε ο Θεοδώρητος έχει ιστορική αξία! Όλες αρχίζουν 150 χρόνια
μετά τον Τατιανό, με πρώτο τον Ευσέβιο περί το +320 και τελειώνουν με
τον Λατίνο επίσκοπο Victor της Capua περί το +545. Δεν είναι σύγχ-
ρονες ούτε υπάρχουν διασταυρώσεις συγχρόνων του Τατιανού
συγγραφέων όπως απαιτεί η επιστήμη της Ιστορίας. Δεν τολμά ο κ.
James Orr να μας εξηγήσει γιατί ο Ευσέβιος δεν διέσωσε τα έργα του
Τατιανού, εκτός ένα μόνο, όπως και τόσων άλλων χριστιανών
συγγραφέων των τριών πρώτων αιώνων.
Αλλ’ ούτε και οι μεταφραστές ή οι εκδότες του μικρού αυτού
βιβλίου έβαλαν μια υποσημείωση ή αναφορά ή βιβλιογραφία για να
κινήσουν το ενδιαφέρον όσων επιθυμούν να κάνουν περαιτέρω έρευνα
και έλεγχο. Γράφουν με το αξιωματικό ύφος ότι αυτή είναι η τελική
αλήθεια «και τα σκυλιά δεμένα»!.
Έτσι λοιπόν, μέσα στην αγανάκτησή μας, αποφασίσαμε να
εκθέσομε το θέμα αυτό για να διαφωτίσομε, κατά δύναμη, το αδαές,
θρησκόληπτο και ανεξέταστο χριστιανικό ποίμνιο και να του
παρακινήσομε την ερευνητική του περιέργεια και διαπίστωση της
αλήθειας. Αρχίζομε λοιπόν:
ΤΑΤΙΑΝΟΣ (π. 120 – π. 175 Κ. Ε.)
Ο Τατιανός ήταν Σύρος με Λατινικό όνομα (Tatianus).
Προσηλυτίσθηκε στον τότε Χριστιανισμό από τον χριστιανό Εβραιο-
Σαμαρείτη Ιουστίνο Μάρτυρα (+150-160), αλλά μετ’ ολίγον έγινε
Γνωστικός, οπαδός της αιρέσεως του Μαρκίωνος, ή οποία είχε αρχίσει
κατά τα έτη +140-145. Τελικά έγινε μέλος της αιρέσεως των Εγκρατιτών.
Μάλιστα δε, από μερικούς ερευνητές θεωρείται ο ιδρυτής της σέκτας
αυτής.
Εκτός από το έργο «Λόγος Πρός Έλληνας» που σώζεται ολόκληρο,
όλα τα άλλα έργα του Τατιανού εχάθησαν. Καθόλου παράξενο βεβαίως που
διασώθηκε μόνο αυτό, εφ’ όσον εκεί μέσα ο Τατιανός, ως χριστιανός,
στρέφεται κατά των Ελλήνων και του Ελληνικού πολιτισμού, ενώ όλα τα
άλλα έργα του χαρακτηρίστηκαν ως αιρετικά από την μετέπειτα χριστιανική
ορθόδοξη καθολική εκκλησία. Αυτό το γερό έργο όμως δεν αναφέρει
τίποτα απολύτως για κανένα από τα τέσσερα κανονικά Ευαγγέλια.
Μερικοί χριστιανοί συγγραφείς ισχυρίζονται ότι σ’ αυτό υπάρχουν χωρία
παράλληλα με αντίστοιχα των Ευαγγελίων και όπως λένε αποτελούνται από
5
λόγια του Χριστού. Εκτός του ότι είναι ολίγα, κατά την έρευνα των
αμερολήπτων επιστημόνων, αυτά έχουν ληφθεί από το απόκρυφο και μη
κανονικό Ευαγγέλιον των Εβραίων, το οποίο, όπως θα τεκμηριώσομε
αμέσως, το χρησιμοποιούσε ο Ιουστίνος και ο Τατιανός για ένα μεγάλο
διάστημα της χριστιανικής ζωής του.
Το γεγονός αυτό μπορεί εύκολα να διαπιστωθεί με μια σύγκριση των
εν λόγω χωρίων με τα αντίστοιχα χωρία του Ευαγγελίου των Εβραίων που
έχομε σήμερα στα χέρια μας. Μερικά απ’ αυτά ομοιάζουν και με χωρία των
κανονικών Ευαγγελίων. Αυτό δεν πρέπει να μας ξενίζει διότι όλο τον
δεύτερο αιώνα σε όλα τα εβραιο-γνωστικο-χριστιανικά κείμενα, παρά τις
διαφορές τους, κυκλοφορούσαν διάφορες κοινές χριστιανικές φράσεις, ιδίως
μεταξύ των Κυριακών Λογίων.
Το Ευαγγέλιον ή η Αρμονία του Τατιανού
Όπως λένε ο Τατιανός έγραψε το έργο Αρμονία περί το +170.
Μερικοί χριστιανοί εννοούν πως πρόκειται για μια αρμονία των τεσ-
σάρων κανονικών Ευαγγελίων.
Από διασωθείσες αναφορές φαίνεται ότι σε πολλές
περιπτώσεις, αλλ’ όχι και επί μονίμου βάσεως, ο Τατιανός
χρησιμοποιούσε το απόκρυφο μη κανονικό Ευαγγέλιο των Εβραίων,
και ακόμα ότι το έργο του με τίτλο «Αρμονία» είχε γίνει γνωστό σε
μερικούς άλλους. Μεγάλη προσπάθεια έχει καταβληθεί για να συν-
δεθεί η Αρμονία με τα τέσσερα κανονικά Ευαγγέλια, βασισμένη
στην μόνη και ουσιαστικά αστήρικτη και ύποπτη μαρτυρία του
Ευσεβίου (+260-340). Όπως ο Ευσέβιος λέγει, είχε τον υποδηλωτικό
τίτλο Διά Τεσσάρων. Αν είχαμε τα γραπτά του ίδιου του Τατιανού ή
μόνο την Αρμονία του, η ερώτηση της σύνδεσης που τίθεται εδώ θα
ελάμβανε ταχεία απάντηση. Δυστυχώς όμως, αυτό το έργο μαζί με
την συντριπτική πλειοψηφία των χριστιανικών έργων των τριών
πρώτων αιώνων χάθηκε. Ας όψεται ο Ευσέβιος!
Το έργο λοιπόν Αρμονία ακούστηκε για πρώτη φορά από τον
Εβραιοχριστιανό Ευσέβιο Καισαρείας της Παλαιστίνης, ο οποίος λέγει:
«Εν τούτοις, ο Τατιανός, ο πρότερος αρχηγός τους, έχοντας
συνθέσει ένα συγκεκριμένο κράμα και μια συλλογή, δεν γνωρίζω πως,
των Ευαγγελίων, ονόμασε αυτό Διά Τεσσάρων, το οποίο ακόμα και τώρα
είναι γνωστό σε μερικούς» – Εκκλησιαστική Ιστορία 4. 29.
Εδώ ο Ευσέβιος δεν εξηγεί τι ακριβώς εννοεί με τη φράση: «ακόμα
και τώρα είναι γνωστό σε μερικούς», που αφορά το «Δια Τεσσάρων»
κράμα. Αυτό το «τώρα» και οι «μερικοί» αναφέρεται στους τότε οπαδούς
6
του Τατιανού των οποίων ήταν αρχηγός τους όπως ομολογεί στην
προηγούμενη γραμμή, ή ομιλεί για μερικούς που ζούσαν κατά τα έτη που
Ευσέβιος έγραφε αυτά, δηλαδή 150 περίπου χρόνια μετά τον Τατιανό.
Μάλλον το δεύτερο!
Η επόμενη αναφορά στο Ευαγγέλιο του Τατιανού γίνεται από τον
Εβραιοχριστιανό Επιφάνειο (+ 315 - 403). Αυτός λέγει:
«Λέγεται ότι αυτός [ο Τατιανός] συνέθεσε το Ευαγγέλιο Διά
Τεσσάρων, το οποίο από μερικούς καλείται ως Ευαγγέλιον των
Εβραίων.» – Αιρέσεις 46. 1.
Από τον τρόπο που γράφουν, φαίνεται ότι οι δύο αυτοί συγγραφείς
δεν είχαν δει κανένα τέτοιο Ευαγγέλιο. Έγραψαν τις αναφορές τους από
ό,τι είχαν ακουστά. Η αναφορά του Επιφανείου (Δια Τεσσάρων) που
αφορά την ονομασία του Ευαγγελίου, χωρίς αμφιβολία, βασίζεται επάνω
στο χωρίο του Ευσεβίου.
Τρίτος συγγραφέας είναι ο Θεοδώρητος (+ 393 – 458). Αυτός
λέγει:
«Αυτός [ο Τατιανός] επίσης συνέθεσε το Ευαγγέλιο το οποίο
καλείται Διά Τεσσάρων αφού αφαίρεσε τις γενεαλογίες και όλα τα μέρη
που εδήλωναν ότι ο Κύριος γεννήθηκε από το σπέρμα του Δαυίδ, κατά
σάρκαν. Αυτό χρησιμοποιούνταν όχι μόνο από τη σέκτα του, αλλά
ακόμη και από ‘κείνους που διατηρούσαν τα αποστολικά δόγματα, και οι
οποίοι δεν αντελήφθησαν τα κακά αυτής της σύνθεσης, αλλά αυτοί
χρησιμοποιούσαν το βιβλίο αυτό με απλοϊκότητα, ένεκα της συντόμου
περιεκτικότητός του. Εγώ, ο ίδιος, έχω βρει πάνω από διακόσια τέτοια
αντίγραφα που έχαιραν μεγάλης τιμής ανάμεσα στις εκκλησίες σας, και
αφού τα μάζεψα όλα μαζί, διέταξα να τα βάλουν στην άκρη και αντ’
αυτών εισήγαγα τα Ευαγγέλια των τεσσάρων Ευαγγελιστών.» – Αιρετικοί
Μύθοι 1. 20.
Τον επόμενο αιώνα ο Victor επίσκοπος της Capua (+541-554),
αναφερόμενος στο Ευαγγέλιο του Τατιανού το αποκαλεί «Διά Πέντε». –
Fabricius, Codex N. T. Ι, σελίδα 378. Τί να είναι άραγε το εδώ
αναφερόμενο πέμπτο, μέσα στη χαώδη και αντιφατική χριστιανική
γραμματεία;
Αυτές είναι όλες κι’ όλες οι σημαντικές ενδείξεις περί του
Ευαγγελίου ή της Αρμονίας του Τατιανού. Για να τις αναλύσομε
εκτενέστερα:
Ο Επιφάνειος αναφέρει μόνον, ότι κατά τον καιρό του λεγόταν
πως ο Τατιανός συνέθεσε το Ευαγγέλιο Διά Τεσσάρων και αμέσως μετά
προσθέτει και ότι μερικοί το αποκαλούσαν και Ευαγγέλιο των
7
Εβραίων. Αυτό το έγραψε γύρω στο + 385. Μισό αιώνα αργότερα, ο
Θεοδώρητος βεβαιώνει ότι τότε ονομάσθηκε Διά Τεσσάρων, και
δηλώνει μερικά πράγματα για την σύνθεσή του.
Τότε, ανεξάρτητα από τον Ευσέβιο, το μόνο που φαίνεται αληθές είναι
το ότι κατά τον τέταρτο και πέμπτο αιώνα έδωσαν στο Ευαγγέλιο του
Τατιανού τον τίτλο «Διά Τεσσάρων» και τον έκτο «Διά Πέντε».
Αλλά ο Ευσέβιος λέγει ότι ο ίδιος ο Τατιανός το ονόμασε «Διά
Τεσσάρων». Αυτή δεν είναι η πρώτη δήλωση του Ευσεβίου με την οποία
προσπαθεί να δώσει μια πρώιμη αναφορά περί Κανονικών Ευαγγελίων,
μέσα στην οποία ο ίδιος να υποστηρίζεται από προηγούμενες πηγές.
Η σπουδαιότητα της ερωτήσεως καθιστά αναγκαίο το να εξετάσομε
την αξιοπιστία αυτής της μαρτυρίας, και να προσπαθήσομε να
επιβεβαιώσομε ή όχι, αν κανείς μπορεί να στηρίζεται στην αστήρικτη
δήλωση του Ευσεβίου. Ως γνωστόν ο Ευσέβιος είναι υπόλογος πολλών
πλαστογραφήσεων, ψεμάτων, παραχαράξεων και εξαφανίσεως σχεδόν όλων
των πηγών. Ο τίτλος «Διά Τεσσάρων» είναι επινόηση τού Ευσεβίου γι’
αυτούς τους λόγους. Ο πραγματικός του τίτλος ήταν Αρμονία.
Φαίνεται ακόμα ότι ο τίτλος Αρμονία του έργου του Τατιανού
έδωσε το έναυσμα στον Ευσέβιο να μας μεταφέρει στραβά ότι εννοούσε
την αρμονία των τεσσάρων κανονικών Ευαγγελίων. Δεν είναι όμως
ανάγκη να πιστέψομε τον Ευσέβιο. Το απλούστερο που μπορούμε να
κάνομε είναι να μελετήσομε μόνοι μας τα τέσσερα κανονικά Ευαγγέλια και
να διαπιστώσομε αν πράγματι έχουν αρμονία μεταξύ τους. Τα λάθη οι
αντιφάσεις και οι ασυμφωνίες τους ανέρχονται σε χιλιάδες και έχουν
καταγραφεί σε καταλόγους της διεθνούς βιβλιογραφίας. Π. χ. βλέπε: C.
Dennis McKinsey:
1. Biblical Errancy, Prometheus Books, 1995.
2. The Encyclopedia of Biblical Errancy, A Reference Guide,
Prometheus Books, 2000.
μαζί με πολλά άλλα διάφορα συγγράμματα και άρθρα πάνω στο θέμα της
αρμονίας.
Το +170 ο Τατιανός ήταν ήδη Μαρκιωνίτης Γνωστικιστής και ως εκ
τούτου δεν μπορούσε να παραδέχεται και να χρησιμοποιεί τα τέσσερα
κανονικά Ευαγγέλια, πόσο μάλλον να τα καταγράψει το ένα δίπλα στο
άλλο! Κατ’ αυτή την εποχή τα ίδια ισχύουν και για το Ευαγγέλιον των
Εβραίων. Τα τέσσερα κανονικά Ευαγγέλια αναφέρονται για πρώτη φορά
από τον Ειρηναίο Λυώνος κατά τα έτη +181-185.
8
Αλλά ας μην πάμε μακριά! Υπάρχει μια γνωστή περίσταση, η οποία
μόνη της δύναται να διαψεύσει ισχυρώς την ανεξέταστη υπόθεση, ότι ο
Τατιανός χρησιμοποιούσε τα τέσσερα Κανονικά Ευαγγέλια.
Αυτή εμφανίζεται στην μαρτυρία του ιδίου του Θεοδωρήτου που
ομολογεί ότι βρέθηκε στη δύσκολη θέση να αναγκαστεί να
περιθωριοποιήσει το Ευαγγέλιο αυτό, αν και ήταν πολύ σεβαστό στις
εκκλησίες που αυτός επισκέφτηκε και βρήκε εν χρήσει άνω των διακοσίων
αντιγράφων.
Το γεγονός ότι ο Θεοδώρητος όχι μόνον αισθάνθηκε
υποχρεωμένος να το βγάλει από τη μέση και να το βάλει στην άκρη,
αλλά και το αντικατέστησε με τα τέσσερα κανονικά Ευαγγέλια, είναι
αντίθετο προς την θεωρία ότι το Ευαγγέλιο αυτό αποτελούσε την
αρμονία των τεσσάρων κανονικών Ευαγγελίων και θέτει σε απόλυτη
αμφιβολία κάθε δήλωση που γίνεται για να καταδείξει ή να υπο-
στηρίξει ένα τέτοιο συμπέρασμα.
Παρατηρούμε ότι και ο Επιφάνειος και ο Θεοδώρητος έγραψαν
τις μικρές μαρτυρίες των μέσα σε έργα των που αφορούσαν αιρέσεις
του καιρού των, πράγμα που είναι προφανές και από τους τίτλους των
έργων αυτών. Δηλαδή και οι δύο Πατέρες εθεωρούσαν τον Τατιανό ως
αιρετικό. Άρα, πώς μπορεί ο Τατιανός να έχει την σχέση που επιθυμεί ο
Ευσέβιος με τα τέσσερα κανονικά Ευαγγέλια. Σε καμία περίπτωση!
Ο καθηγητής James Orr αναφέρει και την παραστατική λέξη
«τετράστηλο». Τέτοια λέξη στις αναφορές των παλαιών χριστιανών
συγγραφέων δεν υπάρχει. Είναι και αυτή μέσα στο υποκινητικό, αλλά
αντιεπιστημονικό, πνεύμα της απολογητικής του προσπαθώντας να
δημιουργήσει πειστικότητα δι’ εντυπώσεων!
Σημείωση: Για το Διά Τεσσάρων, υπάρχουν ακόμα ολίγα
υστερόχρονα σχόλια του Αγίου Εφραίμ Σύρου (+306-373) και μικρά
κομμάτια υστεροχρόνων και μεσαιωνικών χειρογράφων που το
αναφέρουν. Αυτό δεν είναι παράξενο αν λάβομε υπ’ όψη ότι ήταν
σεβαστό και χρησιμοποιούταν ευρέως ακόμα και κατά την εποχή του
Θεοδωρήτου (πέμπτος αιών) και του Victor της Capua (έκτος αιών) και
υπήρχαν ήδη πολλά αντίγραφα στην κυκλοφορία.
Δύο από τα Αιρετικά Στοιχεία του Τατιανού
1. Περί Αθανασίας της Ψυχής
9
Μερικοί, όπως ο Τατιανός και ο Βαρδεσάνης (+180), διατηρούσαν
την πίστη στην ανάσταση των σωμάτων. Άλλοι πάλι, όπως ο
Σατουρνίνος (+125) και ο Κέρδων (+140) προώθησαν την αντι-υλική
αρχή και απέρριψαν την «εν σαρκί ανάστασιν». Επ’ αυτού του ζητήματος
φυσικά, ήταν εύκολο να κάνει κανείς τον συμβιβασμό ώστε ένα
«πνευματικό σώμα» να φαίνεται στην όραση ίδιο με ένα πραγματικό
φυσικό σώμα. Αυτό όμως, με λίγα λόγια, θα ήταν τελείως αόριστο για να
αγγίξει το «πνεύμα» όλων των εποχών.
Το δόγμα της αθανασίας της ψυχής δεν το ασπαζόταν όλοι τον
καιρό του Τατιανού. Ο Τατιανός φωνάζει εναντίον των Ελλήνων, οι
οποίοι επίστευαν το αντίθετο, τα εξής:
«“Η ψυχή δεν είναι αφ’ εαυτού της αθάνατη, ώ Έλληνες, αλλά
θνητή. Πράγματι, εάν δεν γνωρίζει [η ψυχή] την αλήθεια, τότε πεθαίνει,
και διαλύεται με το σώμα, αλλά στο τέλος ανασταίνεται, κατά το τέλος
του κόσμου, μαζί με το σώμα, λαμβάνοντας την τιμωρία του θανάτου
αιωνίως.”» – Λόγος Πρός Έλληνας 1. 13.
Ίδιες απόψεις είχε και ο Θεόφιλος Αντιοχείας (+180), ο οποίος
λέγει: «Ούτε αθάνατη, αλλά και ούτε θνητή την έκανε [ο Θεός], αλλά
δυνατόν να είναι και για τα δύο.» – Πρός Αυτόλυκον 2. 27.
Η φύση της ψυχής, όπως εξηγεί ο Τερτυλλιανός (+200-210), είναι
εντελώς ασύμβατη με την αθανασία, καθ’ ότι επίστευε ότι το σώμα και η
ψυχή διαιωνίζονται μαζί ή πεθαίνουν μαζί.
2. Γνωστικιστικές Απόψεις περί Χριστιανικού Θεού
και το Ευαγγέλιο των Εβραίων
Ο Τατιανός, μαθητής του Ιουστίνου Μάρτυρος και σύγχρονος του
Σατουρνίνου, θεωρεί τον δημιουργό του κόσμου, τον Εβραίο Θεό
Γιαχβέχ, ως έναν υποδεέστερο Θεό, και ομοίως φαίνεται να έχει
συμπεράνει ότι ο Ιουδαϊσμός και το Ευαγγέλιο είναι δημιουργήματα κα-
τωτέρων θεοτήτων, τύπου Γιαχβέχ. Ο καλός Θεός ήταν ο Θεός Πατήρ
του Χριστού, ο οποίος επιπολάζει του κόσμου, κλπ.
Βλέπομε λοιπόν ότι ο Τατιανός είχε ταυτόσημες γνωστικιστικές
απόψεις με τον Μαρκίωνα. Αυτό επιβεβαιώνεται και από τη μαρτυρία
του Θεοδωρήτου που εξετάσαμε παραπάνω. Συνεπώς, ως Μαρκιωνιστής
Γνωστικός και συνεπώς αντι-Εβραίος, δεν ήταν δυνατόν να χρη-
σιμοποιούσε το Ευαγγέλιον των Εβραίων επί μονίμου βάσεως. Είτε πήρε
απ’ αυτό μερικά χωρία που του άρμοζαν, είτε χρησιμοποίησε χωρία που
10
ήταν κοινά στο Ευαγγέλιο αυτό και σε διάφορα γνωστικοχριστιανικά
έγγραφα της εποχής του.
Γνωρίζομε βεβαίως ότι, το Ευαγγέλιο των Εβραίων ήταν ένα
Εβραιο-Εβιωνιτικό κείμενο και το χρησιμοποιούσαν: ο Εβραίος
Σαμαρείτης Ιουστίνος Μάρτυς, ο Εβραιοχριστιανός Ηγήσιππος, ο
συγγραφέας των Κλεμεντίων Εβιονιτικών κειμένων (Αναγνωρίσεις,
Ομιλίες, Επιτομή, κλπ.), κ. ά.
Ο Credner (+1836) θεωρεί ότι, αυτό ήταν ένα από τα αρχαιότερα
κείμενα της εκκλησίας και η πηγή για τον Ιουστίνο Μάρτυρα από το
οποίο και απέσπασε πολλά εδάφια. Ο Toland (1700) λέγει ότι το
Ευαγγέλιον των Εβραίων αναγιγνώσκετο δημοσίως στις εκκλησίες των
Εβραιοχριστιαννικών αιρέσεων των Ναζαρηνών και Εβιονιτών ως αυ-
θεντικό «για πάνω από 300 χρόνια» και «εθεωρείτο ως το αληθές
Ευαγγέλιον» από τους: Παπία, Ιγνάτιο, Κλήμεντα Αλεξανδρείας, Ιουστίνο
Μάρτυρα, Ηγήσιππο, κ. ά. Αυτή η άποψη, περί αυτού του Ευαγγελίου
βεβαίως, εξοστρακίστηκε πλήρως από την χριστιανική ορθόδοξη καθολική
εκκλησία και τους πατέρες του τετάρτου αιώνος και εφ’ εξής. Αυτοί το
κατέταξαν στα αιρετικά, απόκρυφα και μη κανονικά, αφού η νέα θρησκεία
και εκκλησία που εδημιούργησαν σκοπόν είχε την μετάλλαξη και τον
προσηλυτισμό της πατρικής θρησκείας των, του Εβραϊσμού δηλαδή.
Μερικοί ερευνητές, μεταξύ των οποίων και ο Tischendorf (+1850),
νομίζουν ότι ο Τατιανός χρησιμοποιούσε το Ευαγγέλιον των Εβραίων. Ο
Credner έφτασε να πιστεύει ότι αυτό ήταν ουσιαστικά η Αρμονία του
Τατιανού.
Είναι θεωρητικώς αδύνατο για έναν Μαρκιωνίτη να ασπαζόταν το
Ευαγγέλιον των Εβραίων σε όλη του τη ζωή. Εάν όμως υποθέσομε ότι, ο
Επιφάνειος, ο Credner, ο Toland, ο Tischendorf, κ. ά. έχουν δίκιο και η
Αρμονία ήταν πράγματι το Ευαγγέλιον των Εβραίων, τότε αυτό αποτελεί
περίτρανη και σίγουρη απόδειξη του ότι η Αρμονία δεν ήταν το «Διά
Τεσσάρων» του ψευτο-Ευσεβίου, εντός του οποίου υποτίθεται ότι είχε
βάλει τα τέσσερα κανονικά Ευαγγέλια σε παράλληλη γραφή. Διότι: «Άλλο
το Ευαγγέλιον των Εβραίων και άλλα τα τέσσερα κανονικά Ευαγγέλια». Αν
λοιπόν το ζήτημα έχει ούτως, τότε αυτό το γεγονός αποδεικνύει πλήρως
και ευκολότατα το ψέμα και την διαστροφή τού Ευσεβίου.
Αυτό που όπως φαίνεται συνέβη είναι το ότι, όσο ο μαθητής
Τατιανός ήταν κοντά στον διδάσκαλό του Ιουστίνο, χρησιμοποιούσε το
Ευαγγέλιο των Εβραίων κανονικώς. Μετά όμως, όταν προσχώρησε στον
Μαρκιωνιτικό Γνωστικισμό, το απέρριψε κατά το πλείστον. Όπως όμως ο
διδάσκαλός του Ιουστίνος έτσι και αυτός εκράτησε εν χρήσει τα ολίγα χω-
ρία του που έχουν να κάνουν μόνο με Κυριακά Λόγια και τίποτα πε-
ρισσότερο. Αφού θεωρούσε τον Χριστό ως υιόν του καλού Θεού που τον
11
έστειλε για να μας σώσει (από τί άραγε;), τότε είναι εύλογο να απέσπασε
μόνο τα Κυριακά Λόγια!
Συμπεραίνομε λοιπόν ότι σε κάθε περίπτωση, η χαμένη Αρμονία του
Τατιανού δεν μπορεί να είναι το «Διά Τεσσάρων» του ψευτο-ιστορικού
Ευσεβίου, ο οποίος με το ύφος της γραφής του προδίδει το ότι δεν
εφρόντισε να την δει και να την εξετάσει ποτέ! Όπως πάντα, γράφει
βιαστικά, με σκοπιμότητα και από τη φαντασία του ή από ακουστές
διαδώσεις. Ο δε τίτλος «Διά Τεσσάρων» που του απέδωσε, είναι δική του
σκόπιμη και ψευδής επινόηση, μόνο και μόνο για να βρει μια, ανύπαρκτη
βεβαίως, σύνδεσή της Αρμονίας με τα τέσσερα κανονικά Ευαγγέλια και
έτσι να στηρίξει ιστορικώς και θεωρητικώς την μόλις τεχνητώς και
κακοφτιαγμένη χριστιανική εκκλησία των τεσσάρων κανονικών και
ψευδεπιγράφων Ευαγγελίων. Ο τίτλος αυτός δεν υπάρχει πουθενά σε ό,τι
γραπτό υπάρχει πριν από τον Ευσέβιο και είχε την τύχη να διασωθεί.
Επίλογος
Ελπίζομε μέσα στην εδώ περιληπτική ανάπτυξη του θέματός μας να
έχομε δώσει αρκετά στοιχεία για την κατάδειξη τού συμπεράσματος τής
προηγουμένης παραγράφου και ενός ακόμη ψέματος του Ευσεβίου, επί του
οποίου πολλοί θεολόγοι και απολογητές, όπως ο James Orr με αφορμή του
δημοσιεύματος του οποίου γράψαμε το παρόν άρθρο, πατάνε για να στηρί-
ξουν όχι μόνο την αυθεντικότητα των τεσσάρων κανονικών Ευαγγελίων
(ψευδεπιγράφων) αλλά και την αρμονία τους, αν είναι δυνατόν.
Για ποιά αρμονία να μιλήσομε, όταν ο Πατήρ Θεοδώρητος μας λέγει
ότι το Ευαγγέλιο τού Τατιανού περιείχε πολλά κακά και ότι τα άνω των
διακοσίων σεβαστά αντίγραφα που βρήκε στις διάφορες εκκλησίες τα
πέταξε στην άκρη και τα αντικατέστησε με τα τέσσερα κανονικά Ευαγγέλια!
Ο ίδιος ο Τατιανός, κατά την μαρτυρία του Θεοδωρήτου, αφαίρεσε τις δύο
αντιφατικότατες γενεαλογίες των Ευαγγελίων, όποιες και αν ήταν αυτές
κατά τις μέρες του, και έτσι γλίτωσε από μια εξόφθαλμη αντίφαση. Ακόμα
πέταξε έξω όλα που είχαν σχέση με την Εβραϊκή καταγωγή του Ιησού «εκ
σπέρματος Δαυίδ κατά σάρκαν». Ίσως έχοντας ένα μόνο Ευαγγέλιο να
γλίτωσε από πολλές αντιφάσεις, αν όχι απ’ όλες, και την ασύστολη
ασυμφωνία του με άλλα Ευαγγέλια.
Αν όμως κάποιος δεν έχει ικανοποιηθεί πλήρως από την παρούσα
ανάπτυξή μας, τον παραπέμπομε στις 22 σελίδες, 366-381 και 500-505, του
καταπληκτικού πονήματος του ακαμάτου ερευνητή: Walter Richard
Cassels
Supernatural Religion, Two volumes in one, Watts, 1874 – 1902,
12
και σε μερικά σημεία του συμπληρώματός του:
A Reply to Dr Lightfoot’s Essays, Longmans, Green and Co., 1889.
Στις 22 αυτές περιεκτικές και πυκνογραμμένες σελίδες ο κάθε
ενδιαφερόμενος θα βρει όλες τις λεπτομέρειες και θα ικανοποιήσει
πλήρως το επιστημονικό και ερευνητικό του ενδιαφέρον. Στις σελίδες
500-505 μάλιστα, ο συγγραφέας έχει συμπεριλάβει και την σύγκριση των
ολίγων χωρίων των Κυριακών Λογίων που αναγράφονται στον Λόγον
Πρός Έλληνας με τα όμοια αντίστοιχα εντός του Ευαγγελίου των Εβραίων
ή των κανονικών Ευαγγελίων.
Ο καθηγητής James Orr του πανεπιστημίου της Γλασκώβης παρά
την χριστιανική θρησκοληψία του και τον απολογητικό του ζηλωτισμό,
σίγουρα εγνώριζε το θαυμάσιο αυτό και λεπτομερές αγγλικό σύγγραμμα.
Έκανε όμως το κορόιδο προκειμένου να πει θαμπά τα καθιερωμένα
χριστιανικά επιχειρήματα, ακόμα και αν δεν έχουν ίχνος επιβεβαιώσεως ή
αληθείας, στο αδαές χριστιανικό «ποίμνιον» που, όπως πολύ καλά γνωρίζει
και εκεί ακριβώς πατά ο κ. καθηγητής, δεν πρόκειται να ερευνήσει και να
εξετάσει το θέμα.

ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΙΕΡΑΡΧΕΣ ΔΕΝ ΗΤΑΝ ΕΛΛΗΝΕΣ

ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΜΗ ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ ΙΕΡΑΡΧΩΝ

ΥΠΟ
ΝΕΟΚΛΕΟΥΣ ΤΟΥ ΦΙΛΑΔΕΛΦΕΩΣ


Ως γνωστόν οι τρεις ιεράρχες θεωρούνται Έλληνες από τους αδα¬είς και προ¬πα¬γαν¬δί¬ζονται ως τέτοιοι από τους γνώστες των πραγμάτων αλλά σκοπίμους ψεύτες Ελλη¬νοχριστιανούς Νεοορθοδό¬ξους.
Δεν θα ασχοληθούμε πολύ με τα γραπτά τους, τις ημέρες και τα έργα τους εδώ, αλλά μόνο ελάχιστα τινά θα αναφέρομε διά την μη-ελλη¬νικότητά τους. Για τα υπόλοιπα σας παραπέμπομε σε μερικά βιβλία της βιβλιογραφίας μας! Οι αδαείς νο¬μί¬ζουν ότι ήταν Έλληνες επειδή έτσι τους είπαν οι ιερείς και οι θεολόγοι και επειδή αυ¬τοί σπούδασαν, ομίλη¬σαν και έγραψαν στην Ελληνική γλώσσα. Αυτό τους κάνει εξ ορισμού Ελληνιστές, τίποτα άλλο. Από την Ελληνιστική μόρφωση που έλαβαν χρησι¬μοποίησαν, αναγκαστικά, μόνο την γλωσσική μορφή και λεκτική έκφραση αλλά απ¬έρριψαν κάθε αρχή και ουσία της. (Επεξηγούμε ολίγα αμέσως παρακάτω.).
Τότε, οι σπουδές στην Ελληνική γλώσσα ήταν τόσο συνηθισμένο φαινόμενο σ’ όλον τον Ελληνιστικό κόσμο μέχρι το Αφγανιστάν που δεν αποτελούσε καμία ιδι¬αιτε¬ρότητα. Π. χ. ο Εβ¬ραίος απόστολος Σαούλ – Παύ¬λος, καλώς ή κακώς, θε¬ω¬ρείται σπουδαίος Ελληνιστής από τους χρισ¬τιανούς. Ομιλούσε δη¬λαδή την Ελληνική γλώσ¬σα και είχε κάποια Ελληνική παιδεία όπως μας λένε, παρέμεινε όμως πάντοτε Εβραί¬ος στο πνεύμα όσο ήταν και στην καταγωγή του. Ο Σύρος Λουκιανός ο Σαμοσα¬τεύς (120 - 192 Κ. Ε.) ήταν Ελλη¬νι¬σ¬τής αλλά και Έλ¬λην στην ψυχή και στο πνεύμα.
Βεβαίως η ανθελληνικότητα των τριών Ιεραρχών εκφράζεται πολλαπλώς, ισχυ¬ρώς και άνευ περιτροπών στα γραπτά τους, στις παραινέσεις τους και σε πολλές από τις πράξεις τους. Δεν έχει κανείς παρά να μελετήσει τα γρα¬πτά τους, τις ημέρες και τα έρ¬γα τους. Μια καλή περίληψη αυτών υπάρ¬χει στο βιβλίο του Γεωργίου Σιέτ¬του, Ο Ανθελ¬λη¬νι¬σμός στα Πατερικά και Εκκλησια¬στι¬κά Κείμενα, Εκδόσεις Εύ¬ανδρος, Αθήνα 2004.
Το μι¬κρό βιβλιαράκι του Μεγάλου Βασιλείου, Πρός τους Νέους, Όπως αν εξ Ελλην¬ι¬κών Ωφελοίντο Λόγων, (Εισαγωγή Κείμενο Μετάφραση Σχό¬λια Βασιλεί¬ου Γ. Μπι¬λάλη, Δεύτερη Έκδοση, Εκδόσεις Γρηγόρη, Αθήνα 1966), έχει παραπ¬λα¬νη¬τικό τίτλο. Οι λέξεις του πρωτοτύπου καταλαμβά¬νουν μόνο 30 σελιδάκια και αναλώ¬νονται πε¬ρισσότερο με σαχλαμάρες παρά με κάτι το ουσιαστικό. Το κύριο σημείο αυ¬τού του λογυδρίου προς τους νέους είναι ότι το μόνο και ουσιαστικό μέλημα του χρι¬στια¬νού είναι το πως θα αποκτήσει την μετά θάνατον αιώνια ζωή του χριστιανικού πα¬ρα¬δεί¬σου. Όλα τα άλλα δεν έχουν σημασία. Από τα Ελληνικά λοιπόν κρατάμε μό¬νο όσα ελάχιστα μας βοη¬θούν σ’ αυτό το μέλημα και όλα τα άλλα (θέατρο, επι¬σ¬τή¬μες, μου¬σι¬κή, τέχνες, έρωτα, κλπ.) πρέπει να τα απορρίψομε. (Αν δεν με πισ¬τεύετε δεν έχετε πα¬ρά να το διαβάσετε προσεκτικά. Σας το συστήνω.).
Σχετικά με την εσχατοφοβία και την μετά θά¬νατον ανταπόδοση αναφέρομεν ότι ο Βασίλειος υπέφερε τρομερά από τις ανοησίες της βλακώδους επιφυλλίδος που ονομάζεται Απακάλυψις του Ιωάννου. Είχε τέτοιες εμμονές με τις απειλές, τα θηρία τα χαράγματα, τον αντίχριστο, τον ψευδοπροφήτη, τις πληγές, τις λίμνες του πυρός και του θείου, κλπ. αυτού του ρυπαρογ¬ραφήματος που φοβόταν μην τυχόν ο αν¬τίχρισ¬τος έλθει κα¬τά την διάρκεια της ζωής του και τον υποβάλλει σε τέτοια βασα¬νισ¬τήρια που δεν τα αν¬τέξει και αλλαξοπιστή¬σει και ακο¬λούθως χάσει τον χριστιανικό παράδει¬σο. Γι’ αυτό παρακαλούσε τον θεό του, Γιαχ¬βέχ, να τον πάρει κοντά του προτού εμ¬φανισ¬τεί ο αν¬τίχριστος. Ιδού τι βασά¬νιζε τον Βασίλειο και ιδού η «ελληνική» κοσμο¬θέασή του! Αργό¬τε¬ρα μετάνιωσε για τις ελλη¬νιστικές σπουδές που είχε κάνει στην Πλατωνι¬κή Ακαδη¬μία των Αθηνών και τις απο¬κήρυξε ως χαμένο χρόνο. Ιδού ο Ελ¬λη¬νιστής! Αντ’ αυτών όμως προτίμησε τον μονα¬στικόν βίο με τους κανόνες του, τους οποίους και κατέγραψε, και τους εξορκισ¬μούς ασ¬θενειών, δαιμόνων και σατανά¬δων... Ιδού...!
Ο λιγότερος ανθελληνιστής από τους τρεις ήταν ο Γρηγόριος ο θε¬ολόγος. Παρ’ όλα ταύτα δεν κατόρθωσε να απαλλαγεί από την χριστιανική μωρολογία, την συνωμοσία, τα πλαστά και ψευδή επιχειρήματα. Θα ήταν πολύ ακριβέστε¬ρον αν αντί θεολόγο τον είχαν ονομάσει αερολόγο. Οι αερολο¬γί¬ες του και οι ανοησί¬ες, αν όχι ψευτιές, του λαμ¬βά¬νουν «στέφανον αιωνιότητος». Π. χ., ορθά κοφτά (όπως μας το με¬ταφέρει νοηματικώς η Helena Bla¬vatsky) λέγει: «Τί¬ποτα δεν μπορεί να επιβλη¬θεί καλλίτερα στον κό¬σμο από τη μωρολογία• το λι¬γότερο που κατα¬λα¬βαί¬νουν το περισσό¬τερο θαυμά¬ζουν.». Τί ειλικρινής, πονηρή και αξιοθαύ¬μα¬σ¬τη αυτή ρή¬ση του Γρηγορί¬ου! «Επειδή τό μέν ραδίως ληπτόν, άπαν ευκα¬ταφ¬ρόνητον· τό δέ υπέρ ημάς, όσω δυσε¬φι¬κ¬τότερον, τοσούτω θαυμασιώ¬τε¬ρον καί γυμνάζειν τόν πόθον άπαν τό δια¬φύγον τήν έφε¬σιν.» (Λόγος ΙΔ, Περί Φιλοπτωχίας, ΛΓ. Μελετήσετε όλον αυτόν τον λόγο να δεί¬τε τι θα πει προβατοποίηση, φιλοπτωχία και απάτη, από τον Μέγα Θεολόγο Γρη¬γό¬ριο!). Μια συνωμοτική, πλήρως αντι¬ε¬πι¬στη¬μο¬νι¬κή ρήση που ομοιάζει με τις απάτες και τις αηδίες του Τερ¬τυλλιανού! Που να πιάσομε και τις ιδέες του περί έρωτα ..., που τον συγχέει με το άγιο πνεύμα! Δεν κα¬τέχει τί γράφει ο δυστυ¬χής! Αεριοποιεί τα πάν¬τα. Αυτές τις ιδέες καλό θα ήταν να τις συγκρίναμε με το Συμ¬πόσιον τού Πλάτωνος να δού¬με τον Γρηγόριο τί μπά¬ζα θα πιάσει... Να και άλλο ένα μαργαριτάρι του Γρη¬γορίου: «Χριστόν έχεις αγαπητόν, απόπτυσον άνδρας άπαντας.». Δηλαδή, φτύσε τους όλους όταν έχεις τον αγαπητό Χριστό. Τις αντιφάσεις, ακαταστασίες, σαχλαμάρες κλπ., των Ευαγ¬γελίων δεν έτυχε να τις παρατηρήσει. Βλέπετε, χρειάζονται «πολύ» μυ¬αλό για να τις σημειώσει κανείς!
Παρ’ όλον ότι η Παλαιά Διαθήκη σε κάθε παράγραφο είναι γεμάτη με τετριμ¬μένες κοινοτο¬πίες, απί¬θανες βλα¬κείες, προφανείς αντιφάσεις, καταστροφικές εντολές και θηριωδίες, η δε ιστο¬ρία των Εβ¬ραίων δεν έχει να δείξει σε κανένα τομέα τίποτα το αξιόλογο, από τον Εβ¬ραϊσμό δεν απ¬έρριψαν τί¬ποτα απολύτως. Αντιθέτως αυτόν βρήκαν να επαινέσουν και να υπερασπίσουν! Εκτός από τον ασα¬φή αερολόγο Γρη¬γό¬ριο, ο «Μέγας» Βα¬σίλειος και ο Ιωάννης Χρυσόστομος έβλεπαν τα πάντα ρόδινα και ωραία με τον Παλαιοδια¬θηκικό Εβ¬ραϊσμό και τα πάντα μαύρα κι’ άραχ¬να με τον Ελ¬ληνισμό. Έγραψαν εκα¬τοντάδες σελίδες και λόγους υπέρ των αστείων κειμένων και αισχρών επεισοδίων της Βίβλου και εκατοντά¬δες σελίδες εναντίον καθετί Ελληνικού. Ρίξτε σας παρακα¬λώ μια πλη¬ρο¬φορι¬κή ματιά στα έργα των για να τις δείτε!
Άρα ψυχικά και οι τρεις ήταν αυτο¬κλή¬τως εχθροί του Ελληνικού πολιτι¬σ¬μού, οι δε δύο εξ αυτών πλή¬ρως, και συνεπώς οι ίδιοι έθεσαν εαυ¬τόν εκτός ελληνικότητας, ακόμα και αν προς στιγμήν υποθέσο¬με ότι χρω¬ματοσωματικά καταγόταν από Ελλη¬νι¬κό σπέρμα. Σε τέτοια περίπτωση ήταν αχ¬ρείοι εξωμότες και φανατικοί γενίτ¬σαροι!
Οι δύο Καππαδόκες Βασίλειος ο «Μέγας» άγιος και ο Γρηγόριος Ναζιαν¬ζη¬νός ο άγιος θεολόγος, είναι τοις πάσι γνωστόν και πλήρως απο¬δεδειγμένο ότι ήταν Καππαδό¬κες και όχι Έλλη¬νες. Απλώς ήταν Ελληνι¬σ¬τές, ούτε καν Ελληνίζοντες! Οπό¬τε δεν χρειάζεται να ασχο¬ληθούμε με την Ελληνικότητα αυτών περισσότερο. Τα υπ¬άρχοντα γνωστά στοιχεία είναι επ¬αρκέστατα για να αποδείξουν ότι ήταν Καππα¬δό¬κες, Ελ¬λη¬νι¬σ¬τές και Αν¬θέλλη¬νες! Πάει και τελείωσε. Δεν θα αποδείξομε τα ήδη απο¬δε¬δειγ¬μένα!

Μεγάλη φασαρία γίνεται με τον Ιωάννη Χρυσόστομο, περίπου 349 - 407 μ. Χ. Αυτό γί¬νεται λόγω ελλείψεως επαρκών στοιχείων, και οι Νεο – Έλληνες Νεο – Χρι¬σ¬τια¬νοί τον διαφη¬μίζουν σαν Έλληνα από την Συ¬ρία του ποταμού Ορόντη, χωρίς να παρέ¬χουν καμίαν απόδειξη για την Ελλη¬νική του καταγωγή. Τέτοια απόδειξη βε¬βαί¬ως, γνωρίζομε ότι δεν υπάρ¬χει. Είναι και αυτό μια χριστιανική αυθαιρεσία μέσα στις τό¬σες άπειρες άλλες. Τα ελάχιστα στοιχεία που αφορούν το πι¬στοποιητικό γεν¬νήσεως του Χρυσοστόμου είναι μόνο τα εξής:

1. Όνομα: Ιωάννης.
2. Τόπος γεννήσεως: Αντιόχεια στην Συρία του ποταμού Ορόντη, εν έτη 349 μ. Χ. περίπου.
3. Παιδεία: Κάποια Ελληνική που έλαβε στη σχολή του μεγάλου Έλ¬ληνα ρητο¬ροδιδασ¬κά¬λου παγανιστή Λιβανίου (314-393 Κ. Ε.).
4. Όνομα Πατρός: Σεκούνδος, που ήταν ουσιαστικά Ρωμαϊκός τίτλος, (που ση¬μαίνει: δεύτερος).
5. Όνομα αδελφής του πατέρα του: Σαββία.
6. Όνομα μητρός: Ανθούσα.

Για να δούμε τι μπορούμε να συμπεράνομε απ’ αυτά τα ελάχιστα στοι¬χεία.

1. Το όνομά του ήταν Εβραϊκό από γεννήσεώς του, πράγμα εντελώς ασύνηθες για Έλληνα την εποχή εκείνη. Τότε οι Εβραίοι έπαιρναν Ελληνικά ονόματα, και όχι οι Έλληνες Εβραϊκά. Το Χρυσόστομος εί¬ναι υποκλοπή ή απομίμηση του προσωνυμίου του Έλληνα ρήτο¬ρα, συγγραφέα, φιλοσόφου και ιστορικού από την Προύσα, Δίωνος του Χρυσοστόμου (40-120 Κ. Ε.), από τους χριστια¬νούς.
2. Το ότι ήταν από την Συρία δεν αποδεικνύει τίποτα περί της κατα¬γωγής του. Την εποχή εκείνη οι Εβ¬ραίοι ήταν πανταχού παρόντες στην Συρία όπως και άλλοι λαοί, όχι μόνο οι Έλληνες.
3. Ήταν Ελληνιστής πράγμα φυσικό και όχι τίποτα το ιδιαίτερο την εποχή εκεί¬νη. Οπότε αυτό δεν αποδεικνύει τίποτα περί της κατα¬γωγής του.
4. Το όνομα του πατέρα του δεν είναι πραγματικό όνομα αλλά Ρωμα¬ϊκός τίτλος. Αυτό έχει έννοια εφ’ όσον ήταν αξιωματικός στον Ρω¬μαϊκό στρατό και μάλ¬λον σημαίνει δεύτερος στρατηγός. Ρωμαϊκά ονόματα και τίτλοι ήταν πολύ συ¬νηθισμένα μεταξύ των Εβραίων, κ. ά.. Π. χ. ο απόστολος Σαούλ έμεινε στην «ιστο¬ρία» γνωστός ως Παύλος (Paulus = μικροκαμωμένος), ο Γιόσεφ Μπεν Ματτι¬τιάου έλαβε το όνομα Ιώσηπος Φλά¬βιος, ο Ιάκωβος έγινε Ιούστος, ο Εβ¬ραίος βοηθός του αποστόλου Παύλου Ιωάννης με¬τονομάσθηκε Μάρκος, κ. ο. κ.
5. Το όνομα Σαββία, της αδελφής του πατέρα του, θείας του Χρυσο¬σ¬τόμου, είναι Εβραϊκό και προέρχεται από το Σάββατο, εξ ου και Σάββας.
6. Το όνομα Ανθούσα της μάνας του Χρυσοστόμου είναι προφανώς Ελληνικής προελεύ¬σε¬ως. Τα Ελληνικά ονόματα τότε ήταν πολύ συνηθισμένα μεταξύ όλων των Ελληνιστικών λαών οπότε και αυτό δεν αποδεικνύει απολύτως τί¬πο¬τα περί της καταγωγής της. Αν όμως ήταν Ελληνίδα είναι εντελώς απί¬θα¬νο να ήταν χριστιανή και επί πλέον περί το +349 να έδωσε στον γιο της όνομα Εβ¬ραϊκό. Το αντίθετο γι¬νόταν. Οι Εβραίοι έπαιρναν ονόματα Ελληνικά ή Ρω¬μα¬ϊ¬κά. Ας μην πάμε μακριά: ο Βασίλειος και ο Γρηγόριος καταγόταν και αυ¬τοί από φανατικές χριστια¬νι¬κές οικογένειες. Όπως βλέπομε όμως δεν τους ονό¬μα¬σαν Ροβοάμ και Ιωσαφάτ, φερ’ ειπείν! Τους έδωσαν Ελληνικά Ελληνιστικά ονόματα. Το Εβραϊκό όνομα Ιω¬άν¬νης που έλαβε από την βρεφική του ηλικία είναι πολύ σοβαρή έν¬δειξη περί της Εβραϊκότητάς του, όταν μάλιστα, ως είναι γνω¬στό, οι Ρω¬μαίοι και οι Έλληνες περιφρονούσαν και διακωμωδούσαν τους Εβραίους (verpus, βρείτε μόνοι σας την εξήγηση αυτής της λέξεως, κλπ.).

Άλλα στοιχεία δεν είναι γνωστά. Οπότε απ’ αυτά τα ολίγα δεν απο¬δει¬κ¬νύ¬εται τίποτα πέραν πάσης αμφιβολίας περί της εθνικής καταγωγής του Ιωάννη. Αυτό που κατά πάσαν πιθανότητα συμπεραίνεται εί¬ναι ότι ο Ελληνιστής Ιωάννης ο επονο¬μασ¬θείς Χρυσό¬σ¬τομος ήταν Εβραίος την κα¬ταγωγή από χρι¬στιανο–εβ¬ραϊκή οικογένεια. Ο δε πατέρας του δεν έπαιξε κανένα ρόλο στην ανατροφή του διότι απεβίωσε όταν ο Ιωάννης ήταν μωρό ολίγων μηνών.
Το ότι ο Χρυσόστομος τσακώθηκε άσχημα με τους Εβραίους της Κωνσταντι¬νουπόλεως και έγραψε και απήγγειλε τα εξ αμάξης εναντίον τους, γεγονός που επι¬κα¬λούνται σαν επιχείρημα οι Νεο–Χριστιανοί, αυ¬τό οφείλεται στα εξής.

1. Οι περισσότεροι χριστιανοί της Νέας Ρώμης γέμιζαν τις Εβραϊκές συναγωγές, αφού ο Χρισ¬τι¬α¬νισμός ήταν παραφυάδα του Εβραϊσ¬μού, ενώ οι εκκλησίες του Χρυσο¬στό¬μου έμεναν άδειες. Αυτό εξ¬όργισε τον Χρυσόστομο σφόδρα!
2. Προσπάθησε να προσηλυτίσει τους Εβραίους στον Χριστιανισμό, αλλά αυτοί αρνήθηκαν μετά βδελυγμίας. Τότε μετά οργής μεγάλης εδήλωσε το περίφη¬μο: «Αυτοί είναι ο δυσ¬τυχέστερος λαός του κό¬σμου.». Αν το κατόρθωνε, αυτό θα αποτελούσε τεράστια επιτυχία για τον Χρυσόστομο, καθ’ ότι οι Χριστιανοί θεωρούσαν πάντοτε ως δικαίωση και απόδειξη της αληθείας της θρησκείας των την μεταστροφή των Εβραίων στον Χριστιανισμό. Όσο όμως δεν την κα¬τάφερναν τόσο αυτοί σκύλιαζαν! Η μεταστροφή των Εβραίων στον Χριστια¬νισμό έχει μέχρι και σήμερα παραμείνει κρυφό ή φανερό όνειρο πολλών χρισ¬τιανών, ενώ πολλοί άλ¬λοι την έχουν εγκαταλείψει και αντ’ αυτής επανήλθαν στο να προβάλλουν ξανά το ότι οι Εβραίοι ήταν και είναι ο εκλεκτός και περι¬ούσιος λαός του Εβραιοχριστιανικού Θεού των και διά τούτο οφείλομε να τους περιθάλ¬πομε.
3. Ο πόλεμος μεταξύ αδελφών ή γονέων και τέκνων είναι πάντα πιο σκληρός. Ο Χρυσόσ¬τομος μίσησε τους Εβραίους σε βαθμό που ακόμα και σήμερα οι Εβ¬ραίοι έχουν να το διαλαλούν. Το μίσος του κατά των Εβραίων μόνο κάτω από το πρίσμα του ότι ήταν δικός τους γενίτσαρος και εξω¬μότης μπορεί να κατα¬νοηθεί. Όσο για την χριστιανική συγχώρεση και αγάπη όπως πάντοτε έτσι και στην περίπτωση του Χρυσοστό¬μου παρέμειναν φούμαρα καλά και συμφέρον¬τα...

Απ’ όσα αναγράψαμε φαίνεται ότι ο Ιωάννης Χρυσόστομος δεν ήταν Ελληνι¬κής καταγωγής αλλά Εβραιο-χριστιανικής. Όπως όμως προα¬ναφέραμε, και να υπο¬θέ¬σομε, προς στιγμήν, ότι γονιδιακά ήταν Ελλη¬νι¬κής καταγω¬γής, ψυχικά ήταν πέρα για πέρα ανθέλληνας, άρα εξωμότης, γενίτσαρος και δοσίλογος. Έβλεπε τα πάντα μαύρα κι’ άραχνα στον Ελ¬ληνικό πολιτισμό και τα πάντα ωραία και καλά στον Εβ¬ραϊσμό. Ακόμα απεδέχθη χωρίς καμία αντίρρηση όλες τις σαχλαμάρες και κακο¬ή¬θειες αυτού του άχ¬ρηστου βιβ¬λίου, της Εβραιοχριστιανικής Βίβ¬λου!
Στους γονείς συσ¬τήνει: «Κανείς δεν πρέπει στα παιδιά του, να κα¬λεί τα ονόματα των (Ελλή¬νων) προγόνων, του πατέρα, της μη¬τέρας, του παππού και του προ¬πάππου, αλ¬λά (μόνο) αυτά των δικαίων, των μαρτύρων των επισκόπων των αποστόλων...». «Μηδείς τοίνυν εις τα των προγόνων σπευδέτω καλείν ονόματα τα παιδία, του πατρός και της μητρός και του πάππου και του επιπάππου, αλλά εις τα των δικαίων, των μαρτύρων, των επισκόπων, των αποστόλων...». Αυτά τα γράφει στο χα¬ζό έργο του «Περί κενοδοξίας και πως δει τους γονείς ανατρέφειν τέκνα» (690) 641. 65, ενώ ο ίδιος δεν είχε τέκνα. Βεβαίως κυκλοφορούσε τότε η φήμη ότι ο Θεοδόσιος Β΄ ο Μικρός ήταν νόθος γιος του Χρυσοστόμου και της θερμόαιμης Ευδοξίας, συζύγου του καθυ¬στερημένου Αρκαδίου γιου του Μεγάλου Θεοδοσίου. Υπάρχει και ένα Sacrum Rep¬resentum (θρησκευτικό θεατρικό εργάκι) που παιζόταν εντός εκκλησιών τον καιρό εκείνο το οποίο δια¬κωμωδούσε τον Χρυσόστο¬μο γι’ αυτό το αποκεκρυμμένο ζήτη¬μα!
Ακόμα στην ομιλία του «Εις άγιον Ιωάννην τον Ευαγγελιστήν», ξστ΄: 59.31.33 λέγει: «Όσο πιο βάρβαρο ένα έθνος φαίνεται και της ελληνικής απέχει παι¬δεί¬ας, τόσο λαμπρότερα φαίνονται τα ημέτερα... Ούτος ο (πι¬στός) βάρβα¬ρος, την οικου¬μένη ολάκερη κατέλα¬βε... και ενώ πάντα τα των Ελλήνων σβήνουν και αφανί¬ζον¬ται, τούτου (του πιστού βάρ¬βαρου) καθ’ έκαστη λαμπρότερα γίνονται», και 59. 369.12 - 370.11 «Αν στα ενδότερα (των ελληνικών σκέψεων) κοιτάξεις, θα δεις, τέ¬φρα και σκόνη και υγιές ουδέν, αλλά τάφος ανεω¬γμένος ο λάρυγξ αυ¬τών, (των Ελλήνων φιλοσόφων!) τα πάντα δε γεμάτα ακαθαρσίες και ιχώρ, (έμπυο!) και πάντα τα δόγ¬ματα τους βρίθουν σκωλήκων... Αυτά γέννησαν και αύ¬ξησαν οι Έλ¬ληνες, από των φιλοσόφων λα¬βόν¬τες... Ημείς δε ου πα¬ραι¬τούμεθα της κατ’ αυ¬τών μάχης». Βλέπετε λοιπόν μόνοι σας πόσο Έλληνας ήταν...!
Εν παρόδω αναφέρομεν ότι ο Χρυσόστομος επικύρωσε και επαίνεσε την κα¬ταστροφή του Σεραπείου και την καύση της δημοτικής βιβλιοθήκης του από τον επί¬σκοπο Αλεξανδρείας Θεόφιλο το έτος 385 Κ. Ε., διότι το θεωρούσε κατοικητήριο δι¬αβόλων! Μας έχει όμως αφήσει ένα σωρό δι¬κά του γραπ¬τά. Μέσα στα γραπτά του υπάρχουν πολλές σαχλαμάρες, φρικώδεις κα¬νόνες μοναστικού βί¬ου, βρό¬μας και απ¬λυσιάς (π. χ., «ο μοναχός δεν πρέπει να πλένε¬ται δι¬ότι δεν πρέπει να βλέπει το μόριον του»!), εξορκισμοί δαιμόνων, σατανά¬δων και 72 ασθενειών, που είναι πραγματικά για γέ¬λια ή για κλάματα! Ο άγι¬ος και σο¬φός μας στο Oratio in infirmos (in servam Dei Maria), αποφασίζει και δι¬ατάσσει τις 72 ασθένειες να πάνε στα άγρια όρη και στα βουνά και να μην ξανα¬γυ¬ρί¬σουν ...! Και αυτές λοιπόν υπήκουσαν και έκαναν όπως τις επρόσ¬τα¬ξε... Πάρα πολύ ωραία! Μεταξύ των 72 ασθενειών έχει συμπεριλά¬βει και την «τρισουρίαν»! Τί να είναι τά¬χατες αυτή; Μήπως μπορούν οι χριστιανοί σοφοί διά της θεοπνευστίας τους να μας διαφωτίσουν; Τί σχέση να έχουν άραγε όλα αυ¬τά τα τραγικά, αλ¬λοπρό¬σ¬αλ¬λα και γελοία με την Ελ¬ληνική σκέ¬ψη και επιστήμη; Νο¬μίζω η απάντηση είναι εύκο¬λη!
Όπως και ο Βασίλειος έτσι και ο Ιωάννης υπέφερε τρομερά από την εσχατο¬φοβία και την μετά θά¬νατον ανταπόδοση όπως αυτά προοιωνίζονται στην βλακώδη επιφυλλίδα που ονομάζεται Απακάλυψις του Ιωάννου, με τις απειλές, τα θηρία, τα χα¬ράγματα, τον αν¬τίχριστο, τον ψευδοπροφήτη, τις πληγές, τις λίμνες του πυρός και του θείου, κλπ. αυ¬τού του ηλιθίου ρυπαρογ¬ραφήματος. Τα σχόλια δικά σας!
Τί να πρωτοπεί λοιπόν κανείς και τί να πρωτοθαυμάσει και με τους τρεις Ιε¬ράρχες; Όποιος έχει ικανή σχετική βιβλιογραφία ας κάνει τον κόπο να μελετήσει τις εκατοντάδες των ανοησιών και σαχλαμαρών τους και του μίσους των κατά Ελλήνων και του Ελληνικού πολιτισμού! Αυτοί οι τρεις Ιεράρχες, οι εχθροί του καθετί Ελληνικού και του Ελληνικού όπως και κάθε άλλου πολιτισμού, μεταλλάχτηκαν σε Έλληνες και προστάτες των Ελ¬ληνικών γραμμάτων, ψευ¬δώς και χωρίς οι ίδιοι να το έχουν φανταστεί, το έτος 1852 μ. Χ., όταν δηλαδή η νεο-ορθό¬δοξη εκ¬κ¬λησία καπέλωσε πλήρως και αμετακλήτως το νεοσυσταθέν Ελλη¬νι¬κό κρά¬τος. Με την αμορφωσιά που επικρατεί από τότε μέχρι και σήμερα αυτό έγινε δεκτό ασυζητητί! Έτσι η εκκλησία πέρασε την προπαγάνδα της εντός της Ελλη¬νικής κοι¬νω¬νίας, παιδείας και σχολείων κάνοντας πραξικοπηματικά την εκκλησια¬στική επέτειο της μνήμης των, εορτή όλων των Ελληνικών σχολείων και γραμμάτων! Πριν, επί Βυζαν¬τίου, ήταν μόνο «οι τρεις Ιε¬ράρχαι», δύο Καππα¬δόκες και ένας Σύρος, πα¬τέρες της Χριστι¬ανικής εκκ¬λησίας (της Εβραιογνωστικοχρι¬στιανι¬κής μάσ¬τιγας) και τίποτα πα¬ραπάνω.
Ακόμα οι τρεις ιεράρχες δεν δικαιούνται να ονομάζονται Έλληνες και δι’ έναν ακόμα πολύ σοβαρό λόγο. Ήδη την εποχή τους, 4ος αιών, η εθνική ονομα¬σία Έλλην έλαβε την έννοια ύβρεως διά τους χριστιανούς. Έλλην δι’ αυ¬τούς εσήμαινε ό,τι χει¬ρό¬τερο μπορούσε να υπάρξει: Εθνι¬κός, παγανιστής, ειδωλολάτρης, αν¬τι¬χριστιανός, δαι¬μονισμένος, μωρός, κλπ. Σε όλα τα αισχρά και ποταπά γραπτά των χριστιανών από τό¬τε και μετά βλέπομε την χρήση των λέξε¬ων Έλλην και Ελληνίζων (δηλαδή, αυ¬τός, οιασδήποτε εθνικότητας, που ασπάζεται τις αρχές του Ελληνικού πο¬λιτισμού, θρησ¬κείας και τρόπου ζωής) να αποτελεί την χειρότερη ύβριν και κατηγο¬ρία. Μετ’ εκπ¬λή¬ξεως παρατηρούμε ότι σε κανένα από τα απαί¬σια ρυπαρογραφήματά τους δεν χρη¬σι¬μοποιούν και κάποιαν άλλη εθνική ονομα¬σία με την ίδια έννοια και κατηγορία. Σκε¬φ¬τείτε το λιγάκι: Υπ¬ήρχαν, Αιγύπτιοι, Ρωμαί¬οι, Σύροι, Κύλικες, Κέλτες, Άραβες, Πέρ¬σες, κ. π. ά., που πίσ¬τευαν στις αρ¬χαίες αλ¬ληλένδετες θρησκείες τους, τις οποίες οι χριστιανοί μισούσαν θα¬νάσιμα. Όμως, και εδώ έγκειται το περί¬εργο και χρήζει επε¬ξη¬γήσεως, δεν αναφέρουν καμίαν απ’ αυτές τις εθνι¬κότητες ως κατηγορία, αλλά μόνο την Ελληνική και ακόμα την Ελλη¬νί¬ζουσα. Η κατηγορία, αυτή εν¬τός ολί¬γου και διά χιλιετίαν, νομοθετήθηκε να τιμωρείται διά θα¬νά¬του και δι’ όλων των βασανιστηρίων που εφεύρε η νοσηρά φαντασία των χριστιανών. Αυ¬τό το περίεργο εξηγείται βεβαίως εύκολα. Έπνεαν τα μένεα με την πνευ¬ματική δύναμη του Ελληνικού πο¬λιτισμού και τα απροσπέλαστα επιτεύγ¬ματά του που εσαγήνευαν τους πάντες από την Κελτική Ιρ¬λανδία μέχρι τον Ινδό ποταμό. Μπροστά σ’ αυτόν τον πολλαπλώς υποσχώμενο προ¬μη¬θεϊκό πολιτισμό οι Χριστιανοί και οι Εβραίοι δεν είχαν ελπίδα και τίποτα να αντι¬παραθέσουν. Μόνο βία, καταναγκασμό, φόνο, βλακείες, αυθαιρε¬σίες, σαχλαμάρες, και κατα¬στροφή, πράγμα που και όντως έκαναν με κα¬ταπληκτική επιτυχία, παρ’ όλον ότι συγχωρούσαν ακόμη και τους εχθρούς των! Επο¬μένως, πως εί¬ναι δυ¬να¬τόν αυ¬τοί οι τρεις μισέλ¬ληνες που έκαναν την επισημοποιημένη αρχή και ύβριν εναν¬τίον των Ελ¬λήνων να λαμβάνουν την ταυτότητα τού Έλλη¬νος;!

Σημείωση: Επειδή το εδώ θέμα μας είναι η μη ελληνικότητα των τριών ιεραρ¬χών, δεν θα επεκταθούμε στις ελεημοσύνες και σε μερικές αγαθοεργίες για τις οποίες επαινούν¬ται από τους χριστιανούς, ενώ αποσιωπούν όλα τα υπόλοιπα. Αυτές έχουν αναφερθεί σε διάφορα σημεία εντός πολλών προηγουμένων κειμένων μας και εκ¬θέ¬τονται κάτω από το πρίσμα της γενικής χριστιανικής κοινωνικής φιλοσοφίας και τακ¬τικής με βάση την Καινή Διαθήκη και ιδιαιτέρως τα Ευαγγέλια, και κάτω από τις συν¬θήκες και τους περιορισμούς που δι¬επράττοντο. Βεβαίως οι ελεημοσύνες και η περί¬θαλψη των αναξιοπαθούντων υπήρχε ήδη στον αρχαίο κόσμο, πολύ πριν από τους τρεις ιε¬ράρχες και τα Ευαγγέλια, άσχετα αν δεν κα¬τάφερε να εξαλείψει την φτώχεια και την ένδεια. Ο Χριστιανισμός όμως όχι μόνο δεν εξάλειψε την φτώχεια και το πέν¬θος αλλ’ αντιθέτως τα επαίνεσε, των πάρε¬ξε θεολογία, των υποσχέθηκε μετά θάνατον ανταμοι¬βή και τα πολλαπλασίασε.

ΔΙΑΛΟΓΟΣ ΜΕΝΕΞΕΝΟΣ ΤΟΥ ΠΛΑΤΩΝΟΣ η Επιτάφιος - Ηθικός

ΠΡΟΣΩΠΑ
ΣΩΚΡΑΤΗΣ
ΜΕΝΕΞΕΝΟΣ


ΣΩΚΡΑΤΗΣ
Ο Μενέξενος! Από πού έρχεσαι; Από την αγορά;

ΜΕΝΕΞΕΝΟΣ
Από την αγορά, Σωκράτη, και βασικά από το βουλευτήριο.

ΣΩΚΡΑΤΗΣ
Τι σχέση έχεις εσύ, προ πάντων εσύ, με το βουλευτήριο; Ή προφανώς νομίζεις ότι έφθασες στο τέλος της εκπαίδευσης και της φιλοσοφικής μελέτης και θεωρώντας τον εαυτό σου αρκετά έτοιμο, σκέπτεσαι πια να στραφείς προς τα σοβαρότερα πράγματα; Θαυμαστέ άνθρωπε, επιχειρείς με την τόση σου νεότητα να κυβερνήσεις εμάς τους μεγαλύτερους, για να μην παύσει το σπίτι σας να αναδεικνύει πάντα ένας άρχοντά μας;

ΜΕΝΕΞΕΝΟΣ
Βέβαια, Σωκράτη, αν μου επιτρέπεις και αν με συμβουλεύεις να λάβω κάποια αρχή, θα το επιδιώξω πρόθυμα. Αλλιώς δεν θα το κάνω. Η τωρινή μου όμως επίσκεψη στο βουλευτήριο έγινε, γιατί πληροφορήθηκα, ότι η βουλή πρόκειται να εκλέξει τον ρήτορα που θα εκφωνήσει τον επιτάφιο λόγο. Ξέρεις βέβαια, ότι πρόκειται να κάνουν ταφές.

ΣΩΚΡΑΤΗΣ
Ασφαλώς το ξέρω. Αλλά ποιον εξέλεξαν;

ΜΕΝΕΞΕΝΟΣ
Κανέναν. Το ανέβαλαν γι’ αύριο. Νομίζω όμως, ότι θα εκλεγεί ο Αρχίνος ή ο Δίων.

ΣΩΚΡΑΤΗΣ
Λοιπόν, Μενέξενε, φαίνεται, ότι από πολλές απόψεις είναι ωραίο πράγμα να πεθαίνει κανείς στον πόλεμο. Ενταφιάζεται με τιμή και μεγαλοπρέπεια, έστω και αν πεθάνει φτωχός, και εγκωμιάζεται ανεξάρτητα πάλι από το αν μπορεί να είναι φτωχός. Και τιποτένιος αν είναι, επαινείται από σοφούς άνδρες, οι οποίοι δεν κάνουν πρόχειρο εγκώμιο, αλλά έχουν από πολύ χρόνο προετοιμάσει τους λόγους τους και τόσο θαυμάσια επαινούν, ώστε μαγεύουν τις ψυχές μας, όταν περιγράφουν με ένα υπέροχο λεκτικό στολισμό όσες αρετές έχει και όσες δεν έχει ο καθένας. Και την πόλη εγκωμιάζουν με όλους τους τρόπους και τους πεσόντες στον πόλεμο και όλους τους προγόνους μας τους πριν, ακόμη και εμάς, όσους βρισκόμαστε στη ζωή, μας επαινούν. Σε εμένα προσωπικά, Μενέξενε, οι έπαινοι των ανθρώπων αυτών προκαλούν διάθεση μεγάλης γενναιοψυχίας και κάθε φορά μένω ακίνητος στο άκουσμα και τη μαγεία των λόγων με την εντύπωση, ότι αμέσως εκείνη τη στιγμή έχω γίνει ψηλότερος, ευγενέστερος και ωραιότερος. Και έρχονται πάντοτε μαζί μου ξένοι, πράγμα συνηθισμένο για μένα, και ακούν και αυτοί, απέναντι των οποίων εγώ αμέσως παίρνω αγερωχότερο ύφος. Γιατί κι εκείνοι ανάλογα επηρεάζονται στην εκτίμησή τους προς εμένα και προς την πόλη. Την βρίσκουν δηλαδή θαυμαστότερη από ό,τι την νόμιζαν πριν, γιατί πείθονται από τον ρήτορα για το μεγαλείο της. Και αυτή η έπαρσή μου διαρκεί περισσότερο από 3 ημέρες. Τόσο έντονα εισδύει στην ακοή μου ο λόγος και η απαγγελία από το στόμα του ομιλητού, ώστε μόλις την τέταρτη ή την πέμπτη ημέρα αναγνωρίζω τον εαυτό μου και αντιλαμβάνομαι σε ποιο μέρος της γης βρίσκομαι, ενώ μέχρι τότε έχω σχεδόν την αίσθηση ότι κατοικώ στα νησιά των μακάρων. Τόσο δεινούς ρήτορες έχουμε εμείς.

ΜΕΝΕΞΕΝΟΣ
Εσύ Σωκράτη, πάντα ειρωνεύεσαι τους ρήτορες. Εν τούτοις, όποιος εκλεγεί τώρα θα βρεθεί, νομίζω, σε δύσκολη θέση. Γιατί η απόφαση έχει ληφθεί ξαφνικά, ώστε θα αναγκασθεί ο ρήτορας να μιλήσει κάπως αυτοσχέδια.

ΣΩΚΡΑΤΗΣ
Από πού το συμπεραίνεις αυτό, αγαπητέ μου; Έχει ο καθένας τους έτοιμους λόγους, και εξάλλου δεν είναι δύσκολο να αυτοσχεδιάζει κανείς τέτοια θέματα μάλιστα. Βέβαια, αν έπρεπε ο ρήτορας να επαινέσει Αθηναίους σε ακροατήριο Πελοποννησίων ή Πελοποννήσιους σε Αθηναίων, θα χρειαζόταν να είναι ικανός ρήτορας, για να πείσει και για να πετύχει. Όταν όμως μιλάει κανείς έχοντας ακροατές αυτούς ακριβώς τους οποίους και εγκωμιάζει, δεν είναι καθόλου δύσκολο να κάνει εντύπωση καλού ρήτορα.

ΜΕΝΕΞΕΝΟΣ
Δεν το νομίζεις αυτό δύσκολο, Σωκράτη;

ΣΩΚΡΑΤΗΣ
Όχι μα το Δία.

ΜΕΝΕΞΕΝΟΣ
Ώστε για τον εαυτό σου φαντάζεσαι ότι θα μπορούσες να μιλήσεις, αν χρειαζόταν και αν σε εξέλεγε η βουλή;

ΣΩΚΡΑΤΗΣ
Ασφαλώς, Μενέξενε. Προκειμένου μάλιστα για μένα, δεν είναι καθόλου περίεργο ότι μπορώ να εκφωνήσω λόγο, αφού συμβαίνει να έχω για δάσκαλό μου μια γυναίκα όχι απλά διακεκριμένη στην ρητορική, αλλά ακριβώς εκείνη, η οποία ανέδειξε και άλλους πολλούς και καλούς ρήτορες και μάλιστα έναν, ο οποίος είναι ο εξοχώτερος στην Ελλάδα, τον Περικλή του Ξανθίππου.

ΜΕΝΕΞΕΝΟΣ
Ποια είναι αυτή; Ή προφανώς εννοείς την Ασπασία;

ΣΩΚΡΑΤΗΣ
Γι’ αυτήν πράγματι μιλάω, και για τον Κόννον του Μητροβίου βέβαια. Γιατί αυτοί είναι οι δυο δάσκαλοί μου, ο ένας της μουσικής, η άλλη της ρητορικής. Λοιπόν δεν είναι καθόλου παράξενο ένας άνδρας που μορφώνεται έτσι, να είναι πολύ καλός στο να μιλάει. Αλλά και όποιος εκπαιδεύτηκε με κατώτερη μόρφωση από μένα, αν διδάχθηκε μουσική από τον Λάμπρον και ρητορική από τον Αντιφώντα τον Ραμνούσιο, και αυτός θα μπορούσε να έχει πετύχει σαν ρήτορας, εφ’ όσον επαινεί Αθηναίους μεταξύ Αθηναίων.

ΜΕΝΕΞΕΝΟΣ
Και τι θα είχες να πεις εσύ, αν χρειαζόταν να μιλήσεις;

ΣΩΚΡΑΤΗΣ
Μόνος μου από τον εαυτό μου ίσως τίποτα, αλλά μόλις χθες άκουγα την Ασπασία, ενώ τελείωνε έναν επιτάφιο λόγο, ακριβώς με τέτοιο περιεχόμενο. Γιατί άκουσε αυτά που λες εσύ, ότι δηλαδή επρόκειτο να εκλέξουν οι Αθηναίοι τον ομιλητή. Έπειτα άρχισε να μου αναπτύσσει το θέμα, και άλλα μεν τα έλεγε αυτοσχέδια, τι δηλαδή θα έπρεπε να πει ο ρήτορας, άλλα όμως τα είχε επινοήσει άλλη φορά, νομίζω, όταν συνέθετε τον επιτάφιο που εκφώνησε ο Περικλής και προσπαθούσε να συγκολλήσει μερικά κομμάτια από εκείνο τον λόγο.

ΜΕΝΕΞΕΝΟΣ
Ώστε θα μπορούσες τώρα να θυμηθείς αυτά που έλεγε η Ασπασία;

ΣΩΚΡΑΤΗΣ
Ναι. Αλλιώς είναι ανάξιος μαθητής. Αυτή βέβαια προσπαθούσε να μου μάθει απ’ έξω τον λόγο και παρά λίγο να τις φάω γιατί ξεχνούσα τη συνέχεια.

ΜΕΝΕΞΕΝΟΣ
Λοιπόν να μου τον πεις εξάπαντος.

ΣΩΚΡΑΤΗΣ
Φοβάμαι μήπως θυμώσει η δασκάλα μου, αν πω σε άλλον τον λόγο της.

ΜΕΝΕΞΕΝΟΣ
Να μη φοβάσαι καθόλου, Σωκράτη, αλλά να τον πεις σε μένα και θα με ευχαριστήσεις πολύ, είτε της Ασπασίας λόγο θέλεις να πεις είτε οποιουδήποτε. Φθάνει μόνο να μου τον πεις.

ΣΩΚΡΑΤΗΣ
Αλλά ίσως θα με περιγελάσεις, αν φανώ, ότι γέρος άνθρωπος καταγίνομαι ακόμα με αστειότητες.

ΜΕΝΕΞΕΝΟΣ
Καθόλου, Σωκράτη. Πες μου τέλος πάντων είτε σοβαρά είτε αστεία.

ΣΩΚΡΑΤΗΣ
Όμως πρέπει βέβαια να εκτελώ τις επιθυμίες σου, ώστε αν μου ζητούσες να βγάλω το ιμάτιό μου και να χορέψω, θα το έκανα παρά λίγο και αυτό, εφόσον είμαστε μόνοι οι δυο μας. Λοιπόν άκου. Αυτή άρχισε, νομίζω, τον λόγο της αμέσως από τους νεκρούς και μιλούσε έτσι:
Οι προκείμενοι νεκροί με έργα τιμήθηκαν, όπως τους άξιζε, και μετά τις τιμές αυτές πηγαίνουν τον μοιραίο δρόμο, αφού κηδεύτηκαν με την πάνδημο συμμετοχή της πόλης και με το συγγενικό πένθος των δικών τους. Αλλά ο νόμος προστάζει, και υποχρεώσή μας εξάλλου είναι, να αποδώσουμε στους άνδρες δια λόγου όση ακόμη τιμή οφείλεται σε αυτούς. Γιατί με την εκφώνηση ενός ωραίου λόγου οι επιτελέσαντες ένδοξα έργα παραμένουν στην μνήμη και εξαίρονται στην ψυχή των ακροατών. Κατ’ ανάγκη λοιπόν ο λόγος θα έχει τέτοιο περιεχόμενο περίπου: Θα εγκωμιάσει ικανοποιητικά τους νεκρούς και θα παραινέσει με ευμένεια τους ζώντες, συνιστώντας στα παιδιά και τους αδελφούς αυτών των ανδρών να γίνουν μιμητές της αρετής τους και παρηγορώντας τους πατέρες τους, τις μητέρες τους και όσους ζουν ακόμα από τους μακρινότερους συγγενείς τους. Με ποιον λόγο λοιπόν θα ανταποκριθώ σε αυτόν τον σκοπό; Με άλλες λέξεις, από πού είναι σωστό να αρχίσω τον έπαινο των γενναίων ανδρών, οι οποίοι και όσο ζούσαν ευχαριστούσαν τους δικούς τους με την αρετή τους και με τον θάνατό τους αντάλλαξαν την σωτηρία των ζωντανών;
Νομίζω ότι πρέπει να τους εγκωμιάσω σύμφωνα με τη φυσική ανάπτυξη της αρετής τους. Υπήρξαν γενναίοι, γιατί γεννήθηκαν από γενναίους. Ας εγκωμιάσω πρώτα λοιπόν την καταγωγή τους, δεύτερον την τροφή και εκπαίδευσή τους και έπειτα ας επιδείξω πόσο ωραία και αντάξια προς αυτά ανδραγαθήματα πραγματοποίησαν.
Η ευγενική καταγωγή των ανδρών αυτών έχει τη ρίζα της στη γέννηση των προγόνων τους, οι οποίοι δεν ήταν μετανάστες. Η γέννηση αυτή απέδειξε και για τους απογόνους τους αυτούς, ότι δεν έμεναν στη χώρα σαν μέτοικοι - πράγμα, το οποίο θα συνέβαινε, αν οι πρόγονοί τους είχαν έλθει από αλλού - αλλά σαν αυτόχθονες, ότι κατοικούσαν και ζούσαν σε πατρίδα πραγματική και τρέφονταν όχι από μητριά, όπως άλλοι, αλλά από μητέρα, από τη χώρα στην οποία κατοικούσαν, και ότι τώρα νεκροί αναπαύονται σε δικούς τους τόπους της μητέρας γης που τους γέννησε και τους έθρεψε και τους έδωσε τη ζωή. Είναι λοιπόν δικαιότατο να τιμήσουμε πρώτα τη μητέρα αυτή. Γιατί έτσι συμβαίνει να εξαίρεται συγχρόνως και η ευγενική καταγωγή των ανδρών αυτών.
Και αξίζει να επαινείται αυτή η χώρα όχι μόνο από εμάς, αλλά και από όλο τον κόσμο και για τα άλλα της πολλά καλά, αλλά, πρώτα και σπουδαιότερα, γιατί τυχαίνει να είναι αγαπητή στους θεούς. Βεβαιώνει αυτόν τον λόγο μου ο καυγάς και η απόφαση των θεών, οι οποίοι φιλονίκησαν γι’ αυτήν. Και μια πόλη, την οποία οι θεοί επαίνεσαν, πως δεν είναι δίκαιο να επαινείται από όλη την ανθρωπότητα; Δεύτερος έπαινος αυτής μπορεί να είναι το γεγονός, ότι στο απώτατο παρελθόν, όταν ολόκληρη η γη ανέδιδε και παρήγε παντός είδους ζώα και θηρία και βοσκήματα, η δική μας χώρα στην εποχή αυτή απεδείχθη ότι δεν γέννησε και δεν καταπατήθηκε από άγρια θηρία, αλλά εξέλεξε από τα ζώα και γέννησε τον άνθρωπο, το πλάσμα δηλαδή, που υπερέχει από τα άλλα στη σύνεση και μόνο αυτό πιστεύει στη δικαιοσύνη και στους θεούς. Μεγάλη δε απόδειξη αυτού του λόγου, ότι δηλαδή η γη αυτή γέννησε τους προγόνους και αυτών και τους δικούς μας, είναι το εξής: κάθε ζώο, όταν γεννήσει, έχει και την κατάλληλη τροφή για το γέννημά του. Και από αυτό φανερώνεται αν μια γυναίκα πράγματι γέννησε, ή αν πήρε ξένο παιδί, αν δηλαδή δεν έχει πηγή τροφής για το βρέφος της. Αυτό ακριβώς παρουσιάζει και η δική μας γη και μητέρα μας ως πειστική απόδειξη, ότι γέννησε ανθρώπους. Γιατί μόνη και πρώτη αυτή εκείνα τα χρόνια, παρήγαγε, σαν τροφή κατάλληλη για τον άνθρωπο, τον καρπό του σιταριού και του κριθαριού, με τον οποίο ωραιότατα και υγιεινότατα τρέφεται το ανθρώπινο γένος, βεβαιώνοντας έτσι ότι πράγματι αυτή γέννησε αυτό το ζώο. Και περισσότερο ισχύουν οι αποδείξεις αυτές για τη γη παρά για μια γυναίκα. Γιατί στην κυοφορία και τη γέννηση δεν έχει μιμηθεί η γη τη γυναίκα, αλλά η γυναίκα τη γη. Αυτό δεν τον καρπό δεν τον κράτησε ζηλότυπα, αλλά τον μοίρασε και στους άλλους. Κατόπιν δε βλάστησε για τα παιδιά της το δέντρο που δίνει το λάδι, το καταπραϋντικό των πόνων. Αφού δε έθρεψε και μεγάλωσε τα παιδιά της μέχρι την ήβη, προσκάλεσε σαν άρχοντες και δασκάλους αυτούς τους ίδιους τους θεούς. Αυτών τα ονόματα είναι περιττό να τα αναφέρω στην προκείμενη περίσταση. Τα ξέρουμε τα ονόματα των θεών, οι οποίοι οργάνωσαν τη ζωή μας, αφού σε μας πρώτους μετάδωσαν τις τέχνες για τις καθημερινές μας ανάγκες και μας δίδαξαν την κτήση και την χρήση των όπλων για την άμυνα της χώρας.
Αφού λοιπόν γεννήθηκαν και εκπαιδεύθηκαν με τον τρόπο αυτό οι πρόγονοι των νεκρών αυτών, κατοικούσαν στη χώρα ζώντας σύμφωνα με το πολίτευμα το οποίο θέσπισαν και για το οποίο είναι σωστό με λίγες λέξεις να μιλήσω. Γιατί το πολίτευμα παιδαγωγεί τους ανθρώπους: το καλό τους καλούς, το δε αντίθετο τους κακούς. Ώστε είναι ανάγκη να κάνω φανερό, ότι οι προγενέστεροί μας έζησαν με καλό πολίτευμα και αποτέλεσμα αυτού ακριβώς είναι η αρετή και εκείνων και των συγχρόνων, μεταξύ των οποίων συγκαταλέγονται και οι προκείμενοι νεκροί . Πράγματι το πολίτευμα ήταν το ίδιο και τότε όπως και τώρα, δηλαδή αριστοκρατία. Με αυτή τη μορφή του πολιτεύματος και τώρα πολιτευόμαστε και σχεδόν πάντοτε μετά από εκείνη την εποχή. Το ονομάζουν άλλος δημοκρατία, άλλος με άλλο όνομα, όπως του αρέσει καλύτερα. Αλλά ουσιαστικά είναι αριστοκρατία που περιορίζεται από τις ορθές γνωματεύσεις του λαού. Άρχοντες βέβαια έχουμε πάντοτε. Αυτοί παίρνουν την εξουσία, άλλοτε κληρονομικά άλλοτε κατ’ εκλογή. Επειδή όμως ο λαός κρατάει ως επί το πλείστον την πολιτική εξουσία, αυτός δίνει τα αξιώματα και τις κυβερνητικές θέσεις σε αυτούς που κάθε φορά κρίθηκαν άριστοι. Ούτε η σωματική ασθένεια, ούτε η φτώχεια, ούτε η αφάνεια των πατέρων γίνεται αιτία να αποκλεισθεί κανείς από τα κοινά. Ούτε με τα αντίθετα πλεονεκτήματα ανοίγεται σε κανέναν ο δρόμος προς τις τιμές, όπως συμβαίνει σε άλλες πόλεις. Εδώ ένας είναι ο όρος: κυβερνά και καταλαμβάνει αξιώματα εκείνος που κρίθηκε σοφός ή αγαθός. Το δε πολίτευμα αυτό το δημιούργησε σε μας η ισότιμη γέννηση. Γιατί οι μεν άλλες πόλεις κατοικήθηκαν από κάθε είδους και διαφόρων τάξεων ανθρώπους, ώστε τα πολιτεύματά τους είναι ανώμαλα, ή τυραννικά ή ολιγαρχικά. Έτσι στην μεταξύ τους συμβίωση μερικοί θεωρούν τους άλλους σαν κυρίαρχους και αυτοί εκείνους σαν δούλους. Ενώ εμείς και οι δικοί μας, γεννημένοι αδέλφια όλοι από μια μητέρα, κρίνουμε ανάξιο να είμαστε κυρίαρχοι και δούλοι ο ένας του άλλου. Απεναντίας, η φυσική μας ισογονία μας οδηγεί να ζητάμε και πολιτική κατά νόμο ισότητα και να μην παραδεχόμαστε στην κοινωνία μας άρχοντες με άλλα προσόντα εκτός από την κατοχή της αρετής και της φρόνησης.
Αφού λοιπόν εκπαιδεύθηκαν με κάθε ελευθερία οι πατέρες αυτών και ημών, και αυτοί οι ίδιοι μετά, συντελούσης και της έμφυτης ευγένειας, παρουσίασαν σε όλο τον κόσμο πολλά και λαμπρά έργα και σαν άνθρωποι και σαν κράτος, πιστεύοντας ότι οφείλουν υπέρ της ελευθερίας και υπέρ των Ελλήνων να μάχονται και κατά των βαρβάρων και κατά των Ελλήνων αν χρειάζεται. Δεν έχω βέβαια τον χρόνο, για να διηγηθώ επάξια πως απέκρουσαν τον Εύμολπο και τις Αμαζόνες και παλαιότερους ακόμα εχθρούς, οι οποίοι εκστράτευσαν κατά της χώρας μας, και πως βοήθησαν τους Αργείους κατά των Καδμείων και τους Ηρακλείδες κατά των Αργείων. Άλλωστε και ποιητές έχουν ήδη υμνήσει σε όλους μας την αρετή αυτών των ανδρών με τους ποιητικούς τους ύμνους. Ώστε, αν εγώ επιχειρήσω να υμνήσω τα ίδια έργα με τη γυμνότητα του πεζού λόγου, ίσως φανώ κατώτερος. Γι’ αυτό προτιμώ να τα παραλείψω αυτά, εφόσον μάλιστα έχουν ήδη πάρει το βραβείο για την αξία τους. Υπάρχουν όμως και άλλα αξιόλογα έργα, για τα οποία ακόμη ποιητής δεν κέρδισε δόξα επαινώντας τα όπως τους έπρεπε, έργα, τα οποία περιμένουν τον υμνητή τους. Νομίζω ότι αυτά πρέπει να επαινέσω σε αυτόν τον λόγο μου και να προκαλέσω άλλους να τα υμνήσουν και σε λυρική και σε άλλη ποίηση, όπως αξίζει σε κείνους που τα εκτέλεσαν. Από αυτά τα έργα αναφέρω σαν σπουδαιότερα τα εξής: Τους Πέρσες, οι οποίοι κυριαρχούσαν στην Ασία και ζητούσαν να υποδουλώσουν την Ευρώπη, τους απέκρουσαν τα παιδιά αυτής της γης και δικοί μας πατέρες. Δίκαιο λοιπόν και υποχρέωσή μας είναι αυτούς πρώτα να θυμηθούμε και να επαινέσουμε την αρετή τους. Πρέπει μάλιστα, αν πρόκειται κανείς επάξια να τους επαινέσει, να εκτιμήσει την ανδρεία τους, μεταφερόμενος δια του λόγου του σε εκείνα τα χρόνια, όταν όλη η Ασία ήταν δούλη κιόλας στον τρίτο Πέρση βασιλέα. Από αυτούς τους τρεις βασιλείς ο μεν Κύρος, αφού ελευθέρωσε με την προσωπική του γενναιότητα τους συμπολίτες του Πέρσες, και καθυπόταξε τους κυρίαρχους Μήδους, επεκράτησε σε όλη την άλλη Ασία μέχρι τα όρια της Αιγύπτου, ο δε γιός του Καμβύσης κατέκτησε την Αίγυπτο και όσο μέρος της Λιβύης μπορούσε, και τρίτος ο Δαρείος και κατά ξηρά εξέτεινε τα όρια του κράτους μέχρι την Σκυθία και με το ναυτικό του κυριαρχούσε στην θάλασσα και τα νησιά με τρόπο, ώστε ούτε να περνά από το νου κανενός καμιά ιδέα αντίστασης. Εξ άλλου όλων των ανθρώπων το φρόνημα ήταν υποδουλωμένο. Τόσα πολλά και μεγάλα και μάχιμα έθνη είχε υποτάξει η περσική δύναμη.
Ο Δαρείος λοιπόν επιρρίπτοντας σε μας και στους Ερετριείς την αιτία του πολέμου, με την πρόφαση ότι επιβουλευτήκαμε τις Σάρδεις, έστειλε πεντακόσιες χιλιάδες στρατού με μεταγωγικά και πολεμικά σκάφη και στόλο από 300 πλοία υπό τη στρατηγία του Δάτη, τον οποίο και διέταξε να επιστρέψει φέρνοντας τους Ερετριείς και τους Αθηναίους, αν ήθελε να διατηρήσει το κεφάλι του. Κι έπλευσε εκείνος στην Ερέτρια εναντίον ανδρών, οι οποίοι ήσαν μεταξύ των τότε Ελλήνων από τους πιο φημισμένους πολεμιστές και αρκετοί στον αριθμό. Και όμως μέσα σε τρεις μέρες τους υπέταξε και διερεύνησε τη χώρα τους ολόκληρη, ώστε κανείς να μη διαφύγει, μεταχειριζόμενος το εξής μέσο: Οι στρατιώτες του ήλθαν στα σύνορα της ερετρικής γης, παρατάχθηκαν αραιά από τη μια θάλασσα έως την άλλη, και κατόπιν, αφού ένωσαν τα χέρια τους, πέρασαν όλη τη χώρα, για να μπορούν να πουν στο βασιλιά τους, ότι κανείς δεν τους είχε ξεφύγει. Και με το ίδιο σχέδιο κατέπλευσαν από την Ερέτρια στον Μαραθώνα, υποθέτοντας, ότι δεν θα είχαν καμιά δυσκολία να νικήσουν και τους Αθηναίους και αφού τους δέσουν με τον ίδιο τρόπο, όπως και τους Ερετριείς να τους πάρουν μαζί τους. Όσο γίνονταν αυτά και προετοιμάζοντο τα επόμενα, κανείς Έλληνας δεν έσπευσε να βοηθήσει ούτε τους Ερετριείς ούτε τους Αθηναίους, εκτός από τους Λακεδαιμόνιους. Αλλά αυτοί ήλθαν την επομένη της μάχης, ενώ όλοι οι άλλοι τρομαγμένοι απέφευγαν να πάρουν μέρος στον πόλεμο, ευχαριστημένοι, γιατί αυτοί προς το παρόν ήταν εκτός κινδύνου. Εάν λοιπόν κανείς γυρίσει με τη φαντασία του σε εκείνη την εποχή, θα καταλάβει ποια ήταν η αρετή εκείνων, που αντιμετώπισαν στον Μαραθώνα τον βαρβαρικό στρατό και ταπείνωσαν την έπαρση ολόκληρης της Ασίας και πρώτοι έστησαν τρόπαια νικώντας βαρβάρους. Αυτοί έδειξαν και δίδαξαν στους άλλους, ότι δεν ήταν ακαταμάχητη η δύναμη των Περσών, αλλά όσο μεγάλος και πλούσιος μπορεί να είναι ένας στρατός πάντα υποχωρεί μπροστά στους γενναίους. Όσον αφορά εμένα, διακηρύσσω, ότι εκείνοι οι άνδρες δεν είναι μόνον πατέρες των σωμάτων μας, αλλά και πατέρες της ελευθερίας και της δικής μας και όλων όσων κατοικούν στην ήπειρο αυτή. Γιατί εκείνο το κατόρθωμα γνωρίζοντας οι Έλληνες τόλμησαν να αγωνισθούν τις μετέπειτα μάχες υπέρ της σωτηρίας τους, αφού πήραν μάθημα από τους Μαραθωνομάχους.
Ώστε σε αυτόν τον λόγο μου οφείλω να δώσω τον καλύτερο έπαινο σε εκείνους. Και αμέσως μετά σε όσους ναυμάχησαν και νίκησαν γύρω από τη Σαλαμίνα και απέναντι στο Αρτεμήσιο. Πράγματι και για τους άνδρες αυτούς πολλά θα είχε να διηγηθεί κανείς, δηλαδή τι είδους επιθέσεις υπέμειναν και στην ξηρά και στη θάλασσα και πως τις απέκρουσαν. Θα αναφέρω όμως και γι’ αυτούς, ό,τι νομίζω καλύτερο, ότι δηλαδή αυτοί συμπλήρωσαν το έργο αυτών που πολέμησαν στον Μαραθώνα. Γιατί όσοι βρίσκονταν στον Μαραθώνα απέδειξαν στους Έλληνες τόσο μόνο, ότι στην ξηρά είναι δυνατόν λίγοι να αποκρούσουν πολλούς βαρβάρους. Δεν μπορούσε όμως να ξέρει κανείς αν θα γινόταν το ίδιο και σε ναυτικό αγώνα, και μάλιστα οι Πέρσες είχαν φήμη, ότι κατά θάλασσα ήταν ακαταμάχητοι, γιατί και πολλοί και πλούσιοι και έμπειροι και ρωμαλέοι ήταν. Αυτό ακριβώς το κατόρθωμα των ανδρών, που τότε ναυμάχησαν, αξίζει να το εγκωμιάσω, γιατί διέλυσαν τον φόβο που κατείχε τους Έλληνες και τους έκανε να τρομάζουν το πλήθος των πλοίων και των ανδρών. Γεγονός πάντως είναι ότι τόσο εκείνοι που πολέμησαν στον Μαραθώνα όσο και αυτοί που ναυμάχησαν στη Σαλαμίνα δίδαξαν τους Έλληνες. Αυτοί τους έμαθαν και τους συνήθισαν να μη φοβούνται τους βαρβάρους, οι μεν πρώτοι στην ξηρά οι δε άλλοι στη θάλασσα.
Ως τρίτο και κατά χρονολογική σειρά και κατά αρετήν έργο από αυτά που εξασφάλισαν στους Έλληνες την σωτηρία, αναφέρω τη μάχη στις Πλαταιές, κοινή πια μάχη και για τους Λακεδαιμονίους και για τους Αθηναίους. Αναμφίβολα αυτοί όλοι αντιμετώπισαν τον μεγαλύτερο και φοβερότερο αγώνα και γι’ αυτή τους τη γενναιότητα και τώρα εγκωμιάζονται από εμάς και στο μέλλον από τους μεταγενέστερους. Αλλά και μετά τις νίκες αυτές πολλές ελληνικές πόλεις ήταν ακόμη στην συμμαχία του βαρβάρου και γινόταν γνωστό ότι ο βασιλιάς είχε στο μυαλό του να επιχειρήσει ο ίδιος νέα επίθεση κατά των Ελλήνων. Είναι δίκαιο λοιπόν να αναφέρω και αυτούς, οι οποίοι μετά από τα έργα των προηγουμένων ολοκλήρωσαν τη σωτηρία, καθαρίζοντας και διώχνοντας από τη θάλασσα κάθε βαρβαρικό στοιχείο. Και ήταν αυτοί όσοι ναυμάχησαν στις εκβολές του Ευρυμέδοντα και όσοι εκστράτευσαν στην Κύπρο και όσοι έπλευσαν στην Αίγυπτο και σε άλλους πολλούς τόπους. Σε αυτούς οφείλεται ανάμνηση και ευγνωμοσύνη, γιατί έκαναν τον βασιλιά να φροντίζει κατατρομαγμένος για την δική του σωτηρία και να μην σχεδιάζει την καταστροφή των Ελλήνων.
Αυτόν τον πόλεμο κατά των βαρβάρων τον πολέμησαν μέχρι τέλους όλοι οι πολίτες αυτής της πόλης σώζοντας και τους εαυτούς τους και τους άλλους ομόγλωσσους. Εν τούτοις μετά την ειρήνη έπληξε την πόλη μας, όταν ήταν στο απόγειο της δόξας της, το κακό ακριβώς που συνηθίζει να πλήττει και τους ευτυχισμένους ανθρώπους, δηλαδή πρώτα η ζήλεια και έπειτα από τη ζήλεια ο φθόνος. Και το κακό αυτό έφερε την πόλη μας σε ακούσια εχθρότητα κατά των Ελλήνων. Έπειτα, όταν κηρύχθηκε πόλεμος, συγκρούσθηκαν οι Αθηναίοι, μαχόμενοι υπέρ της ελευθερίας των Βοιωτών με τους Λακεδαιμόνιους στην Τανάγρα, αλλά επειδή η μάχη υπήρξε αμφίρροπη, κρίθηκε η έκβαση του πολέμου στον επόμενο αγώνα. Δηλαδή οι μεν Λακεδαιμόνιοι έσπευσαν να φύγουν εγκαταλείποντας τους συμμάχους τους, ενώ οι δικοί μας νίκησαν μετά από τρεις ημέρες στα Οινόφυτα και εκτελώντας έργο δικαιοσύνης επανέφεραν τους άδικα εξορισθέντες. Αυτοί πρώτοι μετά τον Περσικό πόλεμο, υποστηρίζοντας πλέον Έλληνες εναντίον Ελλήνων χάριν της ελευθερίας, πολεμώντας γενναία και ελευθερώνοντας τους συμμάχους τους, πρώτοι μπήκαν σε αυτό το μνήμα με τις τιμές της πόλης. Κατόπιν, όταν γενικεύθηκε ο πόλεμος και ήλθαν όλοι οι Έλληνες εναντίον μας και δενδροτόμησαν τη γη μας - ωραία ευγνωμοσύνη πλήρωσαν στην πόλη! - , οι δικοί μας τους νίκησαν σε ναυμαχία και αφού αιχμαλώτησαν στη Σφακτηρία τους αρχηγούς των Λακεδαιμονίων, αν και μπορούσαν να τους σκοτώσουν, τους λυπήθηκαν και τους έδωσαν πίσω. Και έκαναν ειρήνη νομίζοντας ότι εναντίον ομοφύλων τους έπρεπε να πολεμήσουν μέχρι νίκης και όχι μέχρι εξοντώσεως, όπως θα έκαναν εναντίον βαρβάρων, ώστε να μη γίνει αφορμή η οργή μιας πόλης να καταστραφεί και όλη η Ελλάδα. Αξίζει πράγματι να επαινέσει κανείς αυτούς τους άνδρες, οι οποίοι, αφού πολέμησαν αυτόν τον πόλεμο, τάφηκαν εδώ, γιατί αυτοί απέδειξαν ψευδή τα λεγόμενα μερικών, οι οποίοι αμφισβητούσαν την υπεροχή των Αθηναίων στον προηγούμενο πόλεμο, τον εναντίον των βαρβάρων. Στην προκειμένη περίσταση, νικώντας στον εμφύλιο πόλεμο και αιχμαλωτίζοντας τους αρχηγούς των άλλων Ελλήνων, απέδειξαν ότι μπορούν να νικούν σε μεμονωμένο αγώνα εκείνους, μαζί με τους οποίους τότε νικούσαν από κοινού τους βαρβάρους.
Αλλά μετά την ειρήνη αυτή έγινε τρίτος φοβερός και ανέλπιστος πόλεμος, του οποίου οι νεκροί, πολλοί και γενναίοι, κείνται κι αυτοί σε τούτο το μνήμα. Πολλοί έπεσαν στις ακτές της Σικελίας, αφού έστησαν πολλά τρόπαια αγωνιζόμενοι υπέρ της ελευθερίας των Λεοντίνων, επειδή έσπευσαν σε αυτούς τους τόπους για να βοηθήσουν αυτούς υπακούοντας στους συμμαχικούς όρκους. Αλλά επειδή εξ αιτίας της μεγάλης απόστασης η πόλη βρέθηκε σε δύσκολη θέση και δεν μπορούσε να στείλει βοήθεια, γι’ αυτό το λόγο κουράστηκαν και ατύχησαν. Όμως και οι εχθροί αυτών των ανθρώπων, οι εχθροί εναντίον των οποίων πολέμησαν, επαινούν τη σωφροσύνη και την ανδρεία τους περισσότερο απ’ όσο άλλοι επαινούν σαν φίλοι τους φίλους τους. Άλλοι έπεσαν σε ναυμαχίες που έγιναν στον Ελλήσποντο, όπου μέσα σε μια μέρα συνέλαβαν όλα τα πλοία των εχθρών και έδωσαν και άλλες πολλές ναυμαχίες νικηφόρα. Και να γιατί χαρακτήρισα φοβερό και ανέλπιστο αυτό τον πόλεμο: Σε τέτοιο σημείο ανταγωνισμού προς την πόλη μας έφθασαν οι άλλοι Έλληνες, ώστε τόλμησαν να έλθουν σε διαπραγματεύσεις με το βασιλέα (των Περσών), τον μεγαλύτερο εχθρό μας, αυτόν, τον οποίο εκδίωξαν από κοινού με μας, να τον φέρουν πίσω για ατομικό τους συμφέρον, αυτόν τον βάρβαρο εναντίον Ελλήνων και να συνασπίσουν εναντίον της πόλης μας όλους, και Έλληνες και βαρβάρους. Αλλά ακριβώς τότε έγινε ολοφάνερη η δύναμη και η γενναιότητα της πόλης. Ενώ δηλαδή νόμιζαν ότι αυτή είχε πια συντριβεί στον πόλεμο και είχε αποκλεισθεί ο στόλος μας στην Μυτιλήνη, στάλθηκε προς αυτόν βοήθεια 60 πλοίων, στα οποία επέβαιναν οι ίδιοι οι πολίτες. Και έχουν και αυτόν εδώ τον τάφο, έστω και αν είχαν την ανάξια τύχη να μην περιμαζευτούν από τη θάλασσα, φθάνει ότι έδειξαν ομολογουμένως γενναιότητα νικώντας τους εχθρούς και ελευθερώνοντας τους δικούς τους. Αυτούς οφείλουμε να μνημονεύουμε και να επαινούμε πάντοτε. Γιατί με τη γενναιότητα εκείνων κερδίσαμε όχι μόνο την τότε ναυμαχία, αλλά και τον υπόλοιπο πόλεμο. Χάρις σ’ αυτούς η πόλη μας απέκτησε την φήμη ότι δεν θα συντριβεί ποτέ, και αν ακόμη όλοι ενωθούν εναντίον της. Και ήταν δικαιολογημένη αυτή η φήμη. Νικηθήκαμε εμείς όχι όμως από τους άλλους, αλλά από τις εσωτερικές μας διαιρέσεις. Εκείνοι ακόμα και τώρα δεν μπορούν να μας νικήσουν, αλλά μεταξύ μας χωριστήκαμε σε νικητές και νικημένους. Ακολούθησε έπειτα μια περίοδος ησυχίας και εξωτερικής ειρήνης, κατά την οποία διεξήχθη ο εσωτερικός μας πόλεμος, με τέτοιο τρόπο, ώστε ο καθένας να εύχεται έτσι να διαταραχθεί η πατρίδα του, αν οπωσδήποτε πρέπει να περιέλθει σε αυτή την κατάσταση. Με πόση πράγματι ευχαρίστηση και οικειότητα ενώθηκαν οι πολίτες που είναι από τον Πειραιά και από το Άστυ, πράγμα που δεν το περίμεναν οι άλλοι Έλληνες, και με πόση μετριοπάθεια σταμάτησαν τον πόλεμο εναντίον αυτών που κατέφυγαν στην Ελευσίνα. Αιτία βέβαια για όλα αυτά δεν είναι άλλη παρά η πραγματική συγγένεια, η οποία κάνει τους πολίτες να αγαπώνται με αγάπη διαρκή και συγγενική όχι μόνο με λόγια αλλά και με έργα. Πρέπει με την ανάμνησή μας να τιμάμε και αυτούς, όσους πέθαναν σε αυτόν τον πόλεμο μαχόμενοι εναντίον αλλήλων, και να τους συμφιλιώνουμε κατά την εορτή αυτή, όπως μπορούμε, με ευχές δηλαδή και με θυσίες, επικαλούμενοι τους θεούς που τους εξουσιάζουν, αφού και εμείς οι ζωντανοί έχουμε συμφιλιωθεί. Άλλωστε δεν σκότωσαν ο ένας τον άλλο από κακία, ούτε από έχθρα, αλλά από κακοτυχία. Και μάρτυρες τούτων είμαστε εμείς οι ζωντανοί. Οι συγγενείς των νεκρών και της μιας και της άλλης παράταξης συγχωρήσαμε ο ένας τον άλλο και για όσα κάναμε και για όσα πάθαμε.
Έπειτα, αφού παγιώθηκε η εσωτερική ειρήνη, η πόλη απέφυγε να αναμιχθεί σε εξωτερικό πόλεμο. Εναντίων των βαρβάρων δεν μνησικακούσε, γιατί έπαθαν από αυτή αρκετά σαν εκδίκηση. Αλλά εναντίον των Ελλήνων είχε μεγάλη αγανάκτηση, ενθυμούμενη, ότι όσα καλά ευεργετήθηκαν από αυτήν τα πλήρωσαν - με ποια αγνωμοσύνη! - συμπράττοντας με τους βαρβάρους και αιχμαλωτίζοντας τον στόλο, που κάποτε τους έσωσε και γκρεμίζοντας τα τείχη τα οποία εμείς θυσιάσαμε για να μην πέσουν τα δικά τους.
Πάντως η πόλη αποφασισμένη να μην βοηθήσει πια τους Έλληνες, των οποίων η ελευθερία κινδύνευε είτε από βαρβάρους είτε από άλλους Έλληνες, πολιτευόταν ανάλογα. Ενώ λοιπόν εφαρμόζαμε αυτή την πολιτική, οι Λακεδαιμόνιοι νομίζοντας πως είχαμε πια πέσει εμείς οι προστάτες της ελευθερίας και ότι ήταν έργο τους πια να κυριαρχήσουν αυτοί πάνω στους άλλους, έβαλαν σε πράξη αυτό το πρόγραμμα.
Και τι χρειάζεται να μακρολογώ; Αν ανέφερα όσα επακολούθησαν θα έλεγα γεγονότα όχι παλαιά ούτε καν αναγόμενα σε προηγούμενη γενεά. Από προσωπική μας εμπειρία πράγματι γνωρίζουμε πόσο τρομαγμένοι ήλθαν να ζητήσουν την βοήθεια της πόλης τόσο οι πρώτοι των Ελλήνων Αργείοι και Βοιωτοί και Κορίνθιοι όσο και ο βασιλιάς - το πιο εκπληκτικό όλης αυτής της μεταβολής - βρέθηκε σε τόσο άσχημη θέση, ώστε να μην έχει από πουθενά αλλού δυνατότητα σωτηρίας παρά μόνο από αυτήν εδώ την πόλη, την οποία άλλοτε προσπαθούσε να καταστρέψει. Όμως βέβαια, αν ήθελε κανείς να προσάψει μια δίκαιη κατηγορία στην πόλη μας, αυτό μόνο θα είχε να πει στ’ αλήθεια, ότι πάντα είναι πολύ ευσπλαχνική και πρόθυμη να υπηρετήσει τον ασθενέστερο. Ακριβώς και σε εκείνη την περίσταση δεν στάθηκε ικανή να επιμείνει και να διαφυλάξει όσα είχε αποφασίσει, να μη συντρέξει δηλαδή κανέναν από όσους την αδίκησαν, έστω κι αν αυτός διέτρεχε τον κίνδυνο να υποδουλωθεί, αλλά συγκινήθηκε και έδωσε βοήθεια. Και τους μεν Έλληνες με τη δική της συνδρομή έσωσε από τη δουλεία, ώστε έμειναν ελεύθεροι, μέχρις ότου αυτοί πάλι οι ίδιοι προκάλεσαν την υποδούλωσή τους. Τον βασιλιά όμως δεν τόλμησε επίσημα να βοηθήσει σεβόμενη τα τρόπαια του Μαραθώνα και της Σαλαμίνας και των Πλαταιών, αλλά και μόνο και μόνο που του έστειλε εξόριστους και εθελοντές να τον βοηθήσουν, αναμφισβήτητα τον έσωσε. Αφού δε ανοικοδόμησε τα τείχη της και ναυπήγησε στόλο, έλαβε επίσημα μέρος στον πόλεμο, εφόσον αναγκάσθηκε να πολεμήσει, και αγωνιζόταν εναντίον των Λακεδαιμονίων στο πλευρό των Παρίων.
Αλλά ο βασιλιάς φοβήθηκε την πόλη επειδή έβλεπε, ότι οι Λακεδαιμόνιοι εξαντλούνταν στον κατά θάλασσα πόλεμο και, θέλοντας να ξεκοπεί από τη συμμαχία, απαιτούσε να περιέλθουν στην υπηκοότητά του οι Έλληνες που βρίσκονταν σε εκείνη την ήπειρο, τους οποίους πριν είχαν παραδώσει οι Λακεδαιμόνιοι στην εξουσία του. Το έθεσε δε αυτό σαν όρο της συμμαχίας σε μας και με τους άλλους συμμάχους, πιστεύοντας ότι δεν θα θελήσουμε τέτοιο πράγμα, ώστε να έχει πρόφαση για την αποστασία του. Και ως προς τους άλλους μεν πλανήθηκε, γιατί συμφώνησαν στην παράδοση και έκαναν συνθήκες και ορκίσθηκαν οι Κορίνθιοι και οι Αργείοι και οι Βοιωτοί και οι άλλοι σύμμαχοι, ότι θα παραδώσουν τους Έλληνες που βρίσκονταν σε εκείνη την ήπειρο, εφόσον ο βασιλιάς επρόκειτο να τους δίνει χρήματα. Και μόνοι εμείς δεν τολμήσαμε ούτε να παραδώσουμε Έλληνες, ούτε να κάνουμε όρκους μαζί του.
Τόσο σταθερή και αμόλυντη και από τη φύση της μισοβάρβαρη είναι η γενναιότητα και η ελευθερία της πόλης, γιατί είμαστε γνήσιοι Έλληνες και ανόθευτοι από βαρβαρικό αίμα. Γιατί δεν ζουν στην κοινωνία μας Πέλοπες ή Κάδμοι ή Αίγυπτοι και Δαναοί και άλλοι πολλοί, οι οποίοι συμβατικά είναι Έλληνες, ενώ από καταγωγή είναι βάρβαροι. Εμείς μένουμε αυτούσιοι Έλληνες όχι βαρβαρόμεικτοι και γι’ αυτό έχει εγχαρακτεί στην πόλη έντονο το μίσος κατά των ξένων φυλών. Το γεγονός όμως είναι ότι και πάλι βρεθήκαμε απομονωμένοι, γιατί δεν θέλαμε να κάνουμε το αισχρό και ανόσιο έργο να παραδώσουμε Έλληνες σε βάρβαρους. Φθάσαμε λοιπόν στην ίδια περίπτωση, η οποία και πριν έγινε αιτία να ηττηθούμε στον πόλεμο, αλλά με τη βοήθεια του θεού αυτή τη φορά σταματήσαμε τον πόλεμο με τις πιο καλές συνθήκες από ποτέ πριν. Γιατί σταματήσαμε τις εχθροπραξίες διατηρώντας τον στόλο και τα τείχη και τις αποικίες μας έτσι ώστε ικανοποιημένοι τις έπαυσαν και οι εχθροί. Χάσαμε όμως και στον πόλεμο αυτό γενναίους άνδρες. Αυτούς που σκοτώθηκαν στην Κόρινθο λόγω εδαφικής δυσχέρειας και όσους από προδοσία έπεσαν στο Λέχαιο. Γενναίοι υπήρξαν και όσοι ελευθέρωσαν τον βασιλιά και όσοι εκδίωξαν τους Λακεδαιμόνιους από τη θάλασσα. Αυτούς επαναφέρω στην ανάμνησή σας και σεις πρέπει να επαινείτε μαζί μου και να τιμάτε αυτούς τους άνδρες.
Και όσα μεν έργα των ανδρών αυτών ανέφερα, που τάφηκαν εδώ, καθώς και των άλλων, όσοι έπεσαν υπέρ της πόλης μας, είναι βέβαια έργα πολλά και υπέροχα, αλλά ακόμη περισσότερα και θαυμαστότερα είναι όσα έχω παραλείψει.. Γιατί δεν θα αρκούσαν πολλές μέρες και νύχτες σ’ αυτόν, που θα ήθελε να τα διηγηθεί όλα. Κάθε ένας λοιπόν οφείλει με την ανάμνηση των έργων τους να παρακινεί τους απογόνους των νεκρών αυτών να μην εγκαταλείπουν την τάξη των προγόνων, όπως έχουν καθήκον να μην εγκαταλείπουν την τάξη τους στον πόλεμο και να μην οπισθοχωρούν νικημένοι από δειλία. Εγώ βέβαια και τώρα παρακινώ σε αυτό εσάς, τα παιδιά γενναίων ανδρών, και στο μέλλον, όπου συναντώ κανένα από εσάς, θα σας υπενθυμίζω και με επιμονή θα σας συμβουλεύω να είσθε πρόθυμοι για τις γενναιότατες πράξεις. Στην δε παρούσα περίσταση είναι δίκαιο να σας πω όσα οι πατέρες σας, όταν βρέθηκαν μπροστά στο θάνατο, μας παράγγειλαν να λέμε εμείς στους ζωντανούς, λόγια που είπαν, όταν επρόκειτο να αντιμετωπίσουν τον κίνδυνο. Θα σας πω και όσα άκουσα από το στόμα τους και, συμπεραίνοντας από τα λόγια τους, θα πω εξ ονόματός τους όσα περίπου θα έλεγαν τώρα αυτοί, αν επανέρχονταν στη ζωή. Εσείς θα υποθέσετε ότι ακούτε από εκείνους τους ίδιους όσα σας λέω. Έλεγαν λοιπόν τα εξής:
Παιδιά, αυτή καθ’ αυτήν τη παρούσα στιγμή αποδεικνύεται ότι είσθε γεννημένοι από ανδρείους πατέρες. Εμείς έχουμε την δυνατότητα να σώσουμε όπως όπως τη ζωή μας, αλλά εν τούτοις προτιμάμε πιο καλά να πεθάνουμε ένδοξα παρά να ρίξουμε στο όνειδος εσάς τους απογόνους μας και να ντροπιάσουμε τους πατέρες και τους προγόνους μας όλους, πεισμένοι, ότι δεν αξίζει να ζει εκείνος που ντροπιάζει τους δικούς του και ότι αυτόν τον άνθρωπο δεν τον αγαπά ούτε άνθρωπος κανείς ούτε θεός, ούτε στη γη ούτε κάτω από τη γη μετά από το θάνατό του. Πρέπει λοιπόν ενθυμούμενοι τα λόγια μας, να εκτελείτε με ανδρεία το έργο σας, έστω και αν επιδίδεσθε σε άλλη παρά σε πολεμική ασχολία, και να ξέρετε, ότι ο πλούτος που αποκτήθηκε με ανανδρία δεν φέρνει ευτυχία σ’ αυτόν που τον κατέχει. Γιατί αυτός πλουτίζει για άλλον και όχι για τον εαυτό του. Ούτε το σωματικό κάλλος και η δύναμη φαίνονται να έχουν την αξία που τους αρμόζει, όταν είναι προσόντα ενός δειλού, αλλά απεναντίας κάνουν παραφωνία και αποκαλύπτουν περισσότερο το ελάττωμα και ξεσκεπάζουν τη δειλία. Και κάθε πνευματική επίδοση, όταν χωρίζεται από τη δικαιοσύνη και την άλλη αρετή, φαίνεται πανουργία και όχι σοφία. Γι’ αυτό να προσπαθείτε και στα πρώτα και στα τελευταία και σε όλη σας τη ζωή να στρέφετε όλη την προθυμία με όλους τους τρόπους σε αυτό: πώς να ξεπεράσετε και εμάς και τους προγόνους στην δόξα. Αλλιώς, να ξέρετε ότι, αν εμείς σας ξεπερνάμε στην αρετή, αυτή η υπεροχή μας μας δίνει ντροπή, ενώ αν είμαστε κατώτεροί σας, αυτό μας κάνει ευτυχισμένους. Θα γίνουμε εμείς οι νικημένοι και σεις οι νικητές αν εσείς βάλετε σαν σκοπό της ζωής σας, να μην καταχρασθείτε τη δόξα των προγόνων σας και να μην την ξοδέψετε, συναισθανόμενοι ότι για έναν άνδρα ο οποίος δίνει κάποια αξία στον εαυτό του, δεν υπάρχει άλλο αισχρότερο πράγμα παρά να εμφανίζεται τιμώμενος, όχι για τα προσωπικά του έργα αλλά για δόξα προγόνων. Βέβαια είναι για τους μεταγενέστερους καλός και μεγαλοπρεπής θησαυρός και υπάρχουν προγονικές τιμές. Αλλά είναι άνανδρο και αισχρό να χρησιμοποιεί κανείς έναν θησαυρό, είτε χρημάτων είτε τιμών, επειδή ο ίδιος δεν έχει δικά του αποκτήματα και ένδοξα έργα, και να μην τον παραδίνει στους απογόνους του. Και αν μεν επιδιώξετε αυτά στη ζωή σας, θα έλθετε κοντά μας αγαπημένοι προς αγαπημένους, όταν σας φέρει η κοινή μας μοίρα. Αν όμως αμελήσετε και φανείτε δειλοί, κανείς δεν θα σας υποδεχθεί με προθυμία. Για τα παιδιά ας τελειώσει με αυτά ο λόγος μου.
Όσοι δε έχουμε πατέρες και μητέρες, οφείλουμε πάντα να τους παρηγορούμε, ώστε να υπομένουν όσο το δυνατόν πιο γαλήνια την συμφορά, αν τυχόν συμβεί να έλθει το κακό, και να μην παρασυρόμαστε σε θρήνους μαζί τους. Γιατί δεν θα έχουν ανάγκη από άλλον για να νοιώσουν την λύπη τους. Θα είναι αρκετή η δυστυχία που τους ήρθε, για να το κάνει από μόνη της αυτό. Απεναντίας σαν γιατροί και παρήγοροι του πόνου τους να τους θυμίζουμε ότι οι θεοί έχουν εισακούσει τις μεγαλύτερες προσευχές τους. Δεν εύχονταν βέβαια να αποκτήσουν αθάνατα παιδιά, αλλά ενάρετα και δοξασμένα. Και τα πέτυχαν αυτά, τα οποία είναι και τα μεγαλύτερα αγαθά. Εξ άλλου δεν είναι εύκολο σε θνητό άνθρωπο να του πηγαίνουν όλα στη ζωή κατά τη δική του απόφαση. Και αν μεν υπομένουν με θάρρος τις συμφορές, θα φανούν ότι πράγματι είναι πατέρες ανδρείων παιδιών και αυτοί επίσης ανδρείοι. Αν όμως αφήσουν να τους νικήσει η λύπη, θα προκαλέσουν υποψία, ή ότι δεν είναι γονείς μας ή ότι ψεύδονται όσοι μας επαινούν. Αλλά ούτε το ένα ούτε το άλλο πρέπει να τίθεται σε αμφισβήτηση, αλλά εκείνοι πιο πολύ να γίνονται οι δικοί μας επαινέτες με τη διαγωγή τους, αποδεικνύοντας με ολοφάνερο τρόπο ότι πράγματι είναι πατέρες άνδρες ανδρών.
Πράγματι το απόφθεγμα “Μηδέν άγαν” που λέγεται τόσους αιώνες θεωρείται σωστή φράση. Και αλήθεια εκφράζει μια λαμπρή σκέψη. Γιατί ο άνθρωπος, ο οποίος έχει εξαρτήσει από τον εαυτό του όλους τους συντελεστές, που οδηγούν στην ευτυχία ή κοντά στην ευτυχία, και δεν αφήνει να ταλαντεύονται σε άλλους ανθρώπους, των οποίων η ατυχία ή η δυστυχία αναγκαστικά επηρεάζει και τη δική του διάθεση, αυτός είναι ο σώφρων και αυτός ο ανδρείος και ο φρόνιμος. Αυτός, και όταν αποκτά χρήματα και παιδιά, και όταν τα χάνει, θα πείθετε εντελώς σε αυτό το παράγγελμα. Τέτοιοι άνθρωποι του μέτρου να είναι και οι δικοί μας γονείς. Το απαιτούμε αυτό και το θέλουμε και το τονίζουμε. Τέτοιοι αναδεικνυόμαστε κι εμείς τώρα. Δεν αγανακτούμε ούτε κυριευόμαστε από φόβο εξ αιτίας του γεγονότος ότι όταν χρειαστεί πρέπει να θυσιάσουμε τη ζωή μας. Παρακαλούμε λοιπόν τους πατέρες και τις μητέρες μας να περάσουν την υπόλοιπη ζωή τους εφαρμόζοντας την ίδια ακριβώς αρχή και να ξέρουν ότι δεν θα μας ευχαριστήσουν καθόλου με τους θρήνους και με τους οδυρμούς τους. Τουναντίον, αν έχουν οι νεκροί κάπως την αίσθηση των ζωντανών, θα μας δυσαρεστήσουν πολύ, αν βασανίζουν τον εαυτό τους και αν κάμπτονται από τις συμφορές. Ενώ, αν πενθούν με υπομονή και με μέτρο, θα μας δίνουν τη μεγαλύτερη ευχαρίστηση. Γιατί η δική μας ζωή, ναι μεν θα τελειώσει, αλλά θα τελειώσει με το τέλος που είναι το ωραιότερο για ανθρώπινη ζωή, ώστε μάλλον να τιμάτε παρά να θρηνείτε τον θάνατο αυτής. Εάν δε οι γονείς μας αφιερώσουν την φροντίδα τους στο να προστατεύουν και να τρέφουν τις γυναίκες και τα παιδιά μας, θα ξεχνούν και θα ζουν καλύτερα και λογικότερα και αγαπητότερα σε μας. Αρκούν αυτά σαν μηνύματα εκ μέρους μας προς τους δικούς μας. Προς δε τους συμπολίτες μας θα είχαμε να απευθύνουμε την παράκληση να μας φροντίζουν τους πατέρες και τους γιούς μας, αυτούς μεν εκπαιδεύοντας στην κοσμιότητα, εκείνους δε τρέφοντας αξιοπρεπώς στα γηρατειά τους. Αλλά τώρα ξέρουμε ότι, και αν δεν τους παρακαλέσουμε, αυτοί θα πάρουν την φροντίδα που τους αξίζει.
Λοιπόν, παιδιά και γονείς των πεσόντων, αυτά μας ανέθεσαν εκείνοι να πούμε και εγώ όσο μπορώ πιο πρόθυμα σας τα διαβιβάζω. Και σας παρακαλώ εκ μέρους τους, εσείς οι γιοί να μιμηθείτε τους πατέρες σας. Εσείς οι γονείς να μην αποθαρρύνεσθε, γιατί εμείς και σαν ιδιώτες και σαν κράτος θα φροντίσουμε για τα γηρατειά σας και θα παρέχουμε την προστασία μας στον καθένα, οποιονδήποτε συγγενή εκείνων, όπου κάθε ένας μας τον συναντά. Ως προς την πόλη ξέρετε και σεις οι ίδιοι με ποιον τρόπο φροντίζει για τους συγγενείς αυτών που σκοτώθηκαν σε πόλεμο, ότι δηλαδή με ειδικούς νόμους προστατεύει τα παιδιά και τους γονείς τους και έχει αναθέσει σε έναν από τους πιο σπουδαίους άρχοντες να προσέχει περισσότερο, απ’ ό,τι κάνει για τους άλλους πολίτες, μήπως αδικηθούν οι πατέρες και οι μητέρες αυτών. Συνεισφέρει δε και αυτή στη συντήρηση των παιδιών τους, πρόθυμη να τα κάνει να ξεχάσουν όσο το δυνατό περισσότερο την ορφάνια τους. Η πόλη παίρνει απέναντί τους θέση πατέρα, εφ’ όσον είναι ακόμη παιδιά, και, όταν φθάσουν στο όριο της ανδρικής ηλικίας, τα αποδίδει στην οικογένειά τους, αφού τα εφοδιάσει με πλήρη οπλισμό. Με αυτό προσπαθεί να τους δείξει και να τους υπενθυμίσει τα έργα του πατέρα τους, δίνοντας σε αυτά τις αξίες της πατρικής αρετής, ενώ εξάλλου γίνεται καλός οιωνός να εγκαινιάζει ο νέος στολισμένος με όπλα την είσοδό του στην πατρική εστία, την οποία αναλαμβάνει με σθένος να κυβερνήσει. Τους ίδιους τους πεσόντες δεν σταματά να τιμά ποτέ. Κάθε χρόνο τελεί γι’ αυτούς, όλους μαζί, όσα καθιερωμένα γίνονται για τον καθένα εκ μέρους της οικογένειάς του, και εκτός από αυτά, οργανώνει αγώνες γυμναστικούς και ιππικούς και μουσικής κάθε είδους. Και εν γένει απέναντι μεν στους αποθανώντες έχει λάβει θέση υιού και κληρονόμου, απέναντι δε στους γιους θέση πατέρα, απέναντι στους γονείς και τους άλλους συγγενείς θέση κηδεμόνα, προστατεύοντας πάντα αυτούς με κάθε τρόπο. Με αυτές τις σκέψεις πρέπει να υπομένετε καρτερικότατα την συμφορά. Γιατί έτσι θα είσθε αγαπητότεροι και στους πεθαμένους και στους ζωντανούς και σεις οι ίδιοι ευκολότερα θα μπορέσετε και την πόλη να υπηρετείτε και την προστασία της να δέχεσθε. Και τώρα πια, αφού σύμφωνα με το έθιμο θρηνήσετε τους νεκρούς εσείς και όλοι οι άλλοι, να διαλυθείτε.
- Ορίστε, Μενέξενε, αυτός είναι ο λόγος της Ασπασίας της Μιλήσιας.

ΜΕΝΕΞΕΝΟΣ
Μα τον Δία, Σωκράτη, πράγματι καλότυχη παρουσιάζεις την Ασπασία, αν αυτή, μια γυναίκα, κατορθώνει να συνθέτει τέτοιους λόγους.

ΣΩΚΡΑΤΗΣ
Αν δεν πιστεύεις, έλα μαζί μου και θα ακούσεις την ίδια να μιλάει.

ΜΕΝΕΞΕΝΟΣ
Έχω συναντήσει εγώ πολλές φορές την Ασπασία και ξέρω ποια είναι.

ΣΩΚΡΑΤΗΣ
Λοιπόν; Δεν την θαυμάζεις και δεν της είσαι ευγνώμων τώρα γι’ αυτόν τον λόγο που άκουσες;

ΜΕΝΕΞΕΝΟΣ
Βεβαίως, Σωκράτη, γι’ αυτόν τον λόγο είμαι καταϋποχρεωμένος σε εκείνη ή σε εκείνον, όποιος και αν είναι αυτός που σου τον είπε. Αλλά προπάντων οφείλω πολύ ευγνωμοσύνη σε αυτόν που μου τον απήγγειλε.

ΣΩΚΡΑΤΗΣ
Ωραία! Πρόσεχε μόνο μη με προδώσεις, ώστε και πάλι να σου λέω πολλούς και ωραίους της λόγους πολιτικούς.

ΜΕΝΕΞΕΝΟΣ
Μη σε νοιάζει, δεν θα σε προδώσω. Μόνο να μου τους λες.

ΣΩΚΡΑΤΗΣ
Φυσικά θα στους λέω.

ΤΕΛΟΣ

Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΕΠΕΤΕΙΟΥ ΤΟΥ ΟΧΙ ΣΗΜΕΡΑ

Η ΕΠΕΤΕΙΟΣ ΤΟΥ ΟΧΙ ΤΟΥ 1940 ΦΛΟΓΕΡΟ ΣΥΝΘΗΜΑ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ ΣΤΟΥΣ ΝΕΟΤΑΞΙΚΟΥΣ
Από τον Κώστα Σκανδάλη

Η επέτειος του ΟΧΙ είναι σήμερα πιο επίκαιρη από ποτέ. Συμπίπτει με ένα μονολεκτικό σύνθημα αντίστασης σε μία κατάσταση που έχει τα χαρακτηριστικά του πολέμου, παρ’ όλο ότι ο πόλεμος αυτός είναι ασύμμετρος και όχι συμβατικός.

Οι περισσότεροι από τους συμπατριώτες μας -στην Ελλάδα αλλά και σε όλο τον κόσμο- που αντιλαμβάνονται ότι ο πόλεμος αυτός βρίσκεται σε εξέλιξη και αισθάνονται υπεύθυνοι για την νικηφόρα διεξαγωγή του, μιλούν για Αφύπνιση.

Πράγματι, η έννοια αυτή απεικονίζει σήμερα καλύτερα από κάθε άλλη το δέον γενέσθαι.

Ο λήθαργος και η απάθεια που μαστίζει τον λαό μας οφείλεται στη δόλια και συστηματική καλλιέργεια ‘ιδιωτών’ ως μέρος του ασύμμετρου αυτού πολέμου, έναντι της οφειλομένης δραστηριοποίησης ενεργών πολιτών.

Ο πόλεμος αυτός γίνεται σήμερα με την μορφή που γίνεται για έναν κυρίως λόγο : Η κοινή γνώμη διαμορφώνεται περισσότερο μέσα από την Τέχνη και πολύ λιγότερο μέσα από τη Διανόηση, όσον αφορά τουλάχιστον την πλειονότητα.

Και οι περισσότεροι Έλληνες, όπως η μεγάλη πλειονότητα κάθε λαού, επαφίενται στο ένστικτο για την επαλήθευση της πραγματικότητας. Αυτό το πανανθρώπινο χαρακτηριστικό, ήταν ανέκαθεν αντικείμενο συστηματικής εκμετάλλευσης και προπαγάνδας με τη χρήση παραπλανητικών μεθόδων επιβολής αντιλήψεων και τεχνητής διαμόρφωσης συνειδήσεων.

Οι μέθοδοι αυτοί έχουν κοινά χαρακτηριστικά : Μέσα σε φευγαλέες και φαινομενικά ασήμαντες ‘πληροφορίες’ που κατά κανόνα περνούν απαρατήρητες, συμπυκνώνουν πλαστά ή ανύπαρκτα στοιχεία που ως μεμονωμένα θεωρούνται αθώα και ασήμαντα…
Αυτό το προϊόν είναι διαμορφωμένο με σκοπό να υποκαταστήσει μέρος από το περιεχόμενο μιας σύνθετης νοητικής εικόνας, με υλικό δευτερεύουσες πληροφορίες που ελέγχονται ασυνείδητα. Στη συνέχεια συμπληρώνεται συντονισμένα με άλλες πληροφορίες μέσα από τα ΜΜΕ και συνήθως όλα μαζί δομούν με επιτυχία μια μη συνειδητή βεβαιότητα, με την πειστικότητα και την αληθοφάνεια μιας συνειδητής.

Τέτοιου είδους κατευθυνόμενες ‘πληροφορίες’, τις βρίσκουμε εξυφασμένες μέσα στη μία ή την άλλη μορφή Τέχνης και είναι σχεδόν πάντα μεταδόσιμες μέσα από τα ΜΜΕ. Είναι λοιπόν προφανές πως σε έναν ασύμμετρο πόλεμο είναι απαραίτητη η αντιμετώπιση του αντιπάλου με ανάλογα ‘όπλα’.

Είναι πολλές και αξιέπαινες οι προσπάθειες όλων των συμπατριωτών μας μέσα από το Διαδίκτυο με σκοπό να Αφυπνίσουν τον Έλληνα Πολίτη από τον λήθαργο του ιδιώτη, ενάντια στις μεθόδους αυτές.

Παράλληλα όμως, αν και οι δυνατότητες του δικτύου είναι τεράστιες και πρωτόγνωρες για τις γενιές των μεγαλυτέρων, ο πόλεμος συνεχίζεται το ίδιο ανηλεής και για τους υπολοίπους – τους μη έχοντες πρόσβαση στο Διαδίκτυο, οι οποίοι δυστυχώς στη χώρα μας αποτελούν και την πλειονότητα. Η πραγματικότητα αυτή δεν επιτρέπει ψευδαισθήσεις, γι’ αυτό και είναι αναγκαίο η κάθε προσπάθεια για την Αφύπνιση να έχει χαρακτηριστικά που θα της επιτρέπουν να αναπαραχθεί και να δράσει και έξω από τους περιορισμούς του Διαδικτύου όπως :

* Συμπυκνωμένα και εμπνευσμένα συνθήματα – όχι μόνο εκτενείς αναλύσεις.
* Μηνύματα μέσα από την Τέχνη – όχι μόνο γραπτές αναφορές και παραπομπές με ατέρμονες αποκαλύψεις.
* Ενεργή σύνδεση της καθημερινής μας ζωής με το Πνεύμα των Αρχαίων με λειτουργικό τρόπο και όχι μια στατική αναπαραγωγή του έργου
τους, που απλά το τοποθετεί σε έναν απόμακρο και πάλαι ποτέ ένδοξο κόσμο, έξω όμως από τις ανάγκες τις σημερινής καθημερινότητας.
* Ανάδειξη της φιλοσοφίας ως μητέρας των επιστημών μέσα από τη σύνθεση τους και όχι μέσα από την προβολή τους ως μεμονωμένων
επιστημονικών ειδικοτήτων, αποκομμένων από το κοινωνικό σύνολο.
* Ανάδειξη του πλούτου της Ελληνικής γλώσσας και περιορισμό των ξένων γλωσσικών στοιχείων.
* Μηνύματα μέσα από τις εικαστικές τέχνες, τα τραγούδια και τα ποιήματα – όχι μόνο μέσα από τις πάσης φύσεως ιστορικές αναδρομές.
* Ανάδειξη των προτερημάτων του Έλληνα σε κάθε βήμα, με σκοπό την αναπτέρωση του ηθικού του και όχι στην αδιάκοπη καταβαράθρωση
του με την δημιουργία επί πλέον ενοχών για το σημερινό του κατάντημα.

Δεν ευθύνεται ο μέσος Έλλην Πολίτης για την σημερινή κατάσταση. Τουλάχιστον όχι στον βαθμό ούτε στο ποσοστό που του αποδίδουν οι διάφοροι επιπόλαιοι υποστηρικτές της ‘βελτίωσης δια των ύβρεων’. Είναι οι ζηλωτές της επίπληξης που βλέπουμε με θλίψη και αγανάκτηση να εξαντλούν το πλούσιο υβρεολόγιο τους επάνω στον ‘Έλληνα’ αδιάκριτα. Δυστυχώς δεν συνειδητοποιούν ότι παίζουν το παιχνίδι των εχθρών του ‘Έλληνα’, οι οποίοι πασχίζουν να ρίξουν την ψυχολογία του και να του φορτώσουν το δυσβάστακτο βάρος της ευθύνης για την σημερινή παρακμή.

Δεν ευθύνεται ο σημερινός νέος εάν έχει έντεχνα αποκοπεί από την παράδοση της πατρίδας του, με νόμους των οποίων δεν ελέγχει την ισχύ και την έκταση. Δεν ευθύνεται εάν έχει δόλια παραποιηθεί η γλώσσα του. Δεν ευθύνεται εάν του προβάλλονται μαζικά ξένα πρότυπα που εισβάλλουν μέσα από κάθε μορφή τεχνικής επικοινωνίας, εκμηδενίζοντας παραδοσιακές συμπεριφορές, έθιμα και αντιλήψεις. Δεν ευθύνεται όταν του στερούν την επαφή με τις ρίζες του με μεθόδους που εκδηλώνονται σε μια κλίμακα δυσανάλογη με το μέγεθος του.

Ο Ελληνικός πολιτισμός υφίσταται ανηλεή και πρωτοφανή πόλεμο επιβίωσης σε όλα τα επίπεδα και είναι πολύ λίγοι οι λαοί στον κόσμο που θα άντεχαν έναν τέτοιο εξοντωτικό πόλεμο, με την υπομονή και την αξιοπρέπεια που επιδεικνύει ο Ελληνικός Λαός, λέγοντας καθημερινά χιλιάδες φορές ΟΧΙ στον νεοταξικό κατακτητή.

Η ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΤΣΙΜΕΝΤΟ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΊΑ ΕΛΛΑΔΑ

Η ΚΡΥΦΗ ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΤΣΙΜΕΝΤΟ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ


ΤΣΙΜΕΝΤΟ ΔΕΞΑΜΕΝΗΣ ΚΑΜΕΙΡΟΥ (1000 π.χ.)

Έχει καλλιεργηθεί η άποψη ότι οι τεχνολογικές γνώσεις των αρχαίων Ελλήνων ήταν ελάχιστες και υπολείποντο κατά πολύ των επιστημονικών τους θεωριών. Όμως ένα πλήθος ιστορικών μαρτυριών, που συστηματικά αποσιωπώνται, καταδεικνύουν το εντελώς αντίθετο. Ακόμη και κάποια διασωθέντα μνημεία της αρχαιότητας παρουσιάζουν ως προς την τεχνολογία τους και τις ιδιότητές τους εκπληκτικά επίπεδα γνώσεως, που είναι γνωστά σε λίγους ερευνητές σήμερα. Παράδειγμα αποτελούν οι αποδείξεις για την επιστήμη της Χημείας, ένα γνωστικό κλάδο του αρχαίου Ελληνικού πολιτισμού με τεχνολογικές εφαρμογές που δεν υπολείποντο σε τίποτε των σημερινών, κλάδο που εν τούτοις είναι λησμονημένος από το διεθνές ακαδημαϊκό κατεστημένο. Ο Ιωάννης Τσαγκάρης, καθηγητής της Χημείας στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, είναι απ' τους ελάχιστους ερευνητές , που εδώ και χρόνια προσπαθεί να ανασύρει απ' την ιστορία την θαμμένη γνώση των προγόνων μας. Ακολουθεί η συνέντευξη που παραχώρησε ο καθηγητής κ. Τσαγκάρης στο περιοδικό "Δαυλός" που φωτίζει άγνωστες πτυχές της Χημικής επιστήμης στην αρχαία Ελλάδα, καθώς και η συνέντευξη του κ. Ευσταθιάδη του μηχανικού που έκανε την μελέτη του αρχαίου σκυροδέματος.


Τσιμέντο καλύτερο από το σημερινό στην αρχαία Ρόδο


ΕΡΩΤΗΣΗ: Κύριε Τσαγκάρη, ελάχιστα γνωρίζουμε σήμερα για τις Χημικές γνώσεις των αρχαίων Ελλήνων. Ποια είναι η κυρίαρχη άποψη που προβάλλεται σχετικά με την γέννηση αυτής της επιστήμης;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ : Οι περισσότεροι και σήμερα δέχονται, ότι η Χημεία έχει τις ρίζες της στην Αίγυπτο, που διέσωσαν οι Άραβες αλχημιστές και κατόπιν οι αλχημιστές του Μεσαίωνα. Η Ελληνική συμβολή δεν ήταν καθόλου γνωστή παλαιότερα, αλλά και σήμερα δεν προβάλλεται επαρκώς. Εκείνος που ανέδειξε την καταλυτική συνεισφορά των Ελλήνων στην γένεση αυτής της επιστήμης ήταν ο Γάλος χημικός Marcelin Berthelot γύρω στα 1888. Ο Μπερτελώ μελέτησε αρχαία και μεσαιωνικά κείμενα καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι οι χημικές γνώσεις των αρχαίων Ελλήνων ήταν μεγάλες και πέρασαν στην Αλεξάνδρεια της Ελληνιστικής εποχής. Στην Ελλάδα συνεχιστής των απόψεων του Μπερτελώ και πρωτεργάτης της ανάδειξης της Ελλάδος ήταν ο Μιχαήλ Στεφανίδης από την Λέσβο, καθηγητής της Ιστορίας των Φυσικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.

ΕΡΩΤΗΣΗ : Πέρα από τις ιστορικές πηγές, που ερεύνησαν αυτοί οι δύο επιστήμονες, υπάρχουν αρχαιολογικά κατάλοιπα, που να καταδεικνύουν ένα μέρος της γνώσης αυτής;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ : Βεβαίως. Για παράδειγμα στην Ρόδο ήκμασε η πόλη Κάμιρος, απ' τους Ομηρικούς χρόνους μέχρι το 400 π.Χ. , όταν ο μεγάλος αρχιτέκτονας και πολεοδόμος Ιππόδαμος έκτισε την πόλη της Ρόδου και η Κάμιρος παρήκμασε.
ΠΑΝΩ: Άποψη της αρχαίας δεξαμενής της Καμίρου. Ο παχύς μανδρότοιχος στο μέσον είναι μεταγενέστερη προσθήκη.
(φωτ. Ε. Ευσταθιάδη δημοσίευση περιοδ. Δαυλός)
Στην ακρόπολη λοιπόν της Καμείρου σώζεται σήμερα κτίσμα μιας μεγάλης δεξαμενής από μπετόν, χωρητικότητας 600 κυβικών μέτρων που χρονολογείται γύρω στο 500 π.Χ. Είναι πράγματι από μπετόν με προδιαγραφές, σύσταση, ποιότητα, ποιοτική αντοχή και ελαστικότητα όμοια με τις σημερινές, σύμφωνα με εργασία του κ .Ευσταθιάδη.
Ο Ε. Ευσταθιάδης είναι ένας πολύ καλός μηχανικός - συνταξιούχος νομίζω τώρα - με μεγάλη πείρα στα μπετόν - μπετόν αρμέ, διευθυντής του Κέντρου Ερευνών Δημοσίων έργων του ΥΠΕΧΩΔΕ. Η αξιέπαινη αυτή εργασία του έγινε το 1978, η οποία δεν αμφισβητείται πειραματικώς και αποδεικνύει ότι το μπετόν της δεξαμενής της Καμίρου είναι όμοιο και ίσως καλύτερο από το σημερινό τύπου "πόρτλαντ".

Το εύρημα αυτό, που έχει ασφαλώς τεράστιο επιστημονικό, ιστορικό και δημοσιογραφικό ενδιαφέρον, δυστυχώς δεν προεβλήθη απ' το Ελληνικό κράτος.


Τσιμέντο του 1000 π.Χ. αδιαπέραστο από την ραδιενέργεια


ΕΡΩΤΗΣΗ : Είχατε αναφερθεί και στα μεταλλεία του Λαυρίου...

ΑΠΑΝΤΗΣΗ : ...να σας πω και για το Λαύριο. Το 1992 η Αμερικανίδα φυσικοχημικός Μάρθα Μπουντγουαίη έκανε μία ανακοίνωση σε συνέδριο στην Βοστώνη, στην οποία έλεγε ότι το κονίαμα της κατασκευής των επιχρίσεων των αρχαίων μεταλλευτικών δεξαμενών του Λαυρίου είναι αδιαπέραστο από την ραδιενέργεια. Πρόκειται για ένα είδος τσιμέντου που χρησιμοποιούσαν οι Έλληνες 3000 χρόνια πρίν - τουλάχιστον. Μάλιστα η κυρία Μπουντγουαίη συνέστησε να χρησιμοποιηθεί το υλικό αυτό ως μέσο επιχρίσεως των δεξαμενών αποθήκευσης πυρηνικών αποβλήτων!

ΕΡΩΤΗΣΗ : Κύριε Τσαγκαράκη, μας αναφέρετε σπουδαία πράγματα, που όμως ελάχιστοι γνωρίζουν.

ΑΠΑΝΤΗΣΗ : Σας είπα : Αν δεν ήταν ο Μπερτελώ και ο Στεφανίδης - θα προσθέσω και τον καθηγητή μου στο Πολυτεχνείο Προκόπη Ζαχαρία, ο οποίος και με δίδαξε τις γνώσεις αυτές - ίσως να μην γνωρίζαμε τίποτα σήμερα. Μάλιστα ο Στεφανίδης με σειρές βιβλίων του απεδείκνυε, ότι στην αρχαία Ελλάδα υπήρχαν οι "χυμευταί", κάτι αντίστοιχο των σημερινών χημικών ή χημικών μηχανικών. Ο καθηγητής Ζαχαρίας υποστήριξε, ότι η Χημεία έπρεπε να γράφεται με υ και να αναφέρεται και ως "Χυμευτική".

ΕΡΩΤΗΣΗ : Πως το δικαιολογούσε αυτό;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ : Οι αρχαίοι έλεγαν, πως, για να γίνει μία χημική πράξη, έπρεπε οι ουσίες να περάσουν από την κατάσταση του "χύματος", που ήταν η λεπτή λειοτρίβηση της ύλης, πολύ λεπτή όπως το αλεύρι, για να αναμειχθεί με άλλο "χύμα" και με την διαδικασία της μεταλλοίωσης, της μεταβολής δηλαδή, θα δώσει ένα άλλο προϊόν. Η πράξη αυτή λεγόταν "χυμίζειν" ή ακριβέστερα "χυμεύειν" . Αυτοί που έκαναν την εργασία αυτή, που κατεύθυναν τους εργάτες, ονομάζονταν "χυμευταί".

ΕΡΩΤΗΣΗ : Μπορείτε να μας αναφέρετε κάποια ονόματα Ελλήνων χυμευτών που διασώθηκαν;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ : Είναι αρκετά. Σας αναφέρω τον Θεόδωρο τον Σάμιο (6ος π.Χ. αιών), τον Γλαύκο τον Χίο (6ος - 5ος π.Χ.), τον Αρχύτα τον Ταραντίνο, που ανακάλυψε, που ανακάλυψε και την πρώτη πετομηχανή (αεριωθούμενο) κ.λ.π.

Πως έγινε στάχτη η Ελληνική Επιστήμη

ΕΡΩΤΗΣΗ : Γιατί δεν υπάρχουν στα αρχαία κείμενα οι λέξεις χυμευτική και χυμευτής ;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ : Διότι τα σχετικά βιβλία κάηκαν το 323 στη Βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας. Στην Αίγυπτο την εποχή αυτή οι Ελληνομεμφίτες είχαν αποκτήσει τεράστιο πλούτο, λόγω της ικανότητάς τους να μετατρέπουν διάφορα ευγενή μέταλλα σε χρυσό, τα οποία πούλαγαν σε υψηλές τιμές, και έτσι αποτέλεσαν απειλή για την οικονομία της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας.

ΕΡΩΤΗΣΗ : Μπορούσαν δηλαδή να φτιάχνουν χρυσό;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ : Όχι. Ουσιαστικά πρόκειται για επιχρυσώσεις. Τις γνώσεις αυτές τις είχαν πάρει από τους Έλληνες χυμευτάς, που με τον Μ. Αλέξανδρο έφτασαν εκεί. Έτσι ο Διοκλητιανός διατάζει, όλα τα βιβλία που περιείχαν τις λέξεις "Χυμεία" και "Χυμευτική" να καούν, όπως και έγινε. Τα έκαψαν και στο Σεράπειο και στην Βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας. Οι στρατιώτες έμπαιναν ακόμη και σε σπίτια, όπου είχαν πληροφορίες ότι υπήρχαν τέτοια βιβλία. Και ξέρετε πως σώθηκαν μερικά; Κάποιοι χυμευτές πέθαναν πριν τον διωγμό, ήταν Αιγύπτιοι με Ελληνική μόρφωση. Όπως ξέρετε μέσα στην μούμια έβαζαν και τα αγαπημένα αντικείμενα του νεκρού. Έτσι στις Θήβες της Αιγύπτου τον 19ο αιώνα βρέθηκαν δύο μούμιες, που περιείχαν χειρόγραφα Χυμευτικής, τα οποία μεταφέρθηκαν στο μουσείο Λέυντεν της Ολλανδίας, που αναφέρουν εκπληκτικά πράγματα : Παρασκευή χρωμάτων, γυαλιών, τεχητών πολύτιμων λίθων, επιχρυσώσεις, όπως ακριβώς κάνουν σήμερα, και ονομασίες στοιχείων όπως π.χ. η σημερινή σόδα ήταν το "νίτρον" αρχαίων Ελλήνων. Αυτά διάβασε ο Μπερτελώ και πείσθηκε, πως η σημερινή επιστήμη της Χημείας προέρχεται απ' τους αρχαίους Έλληνες. Το "λεξικό της Σούδας" - και όχι του "Σουΐδα", όπως το λένε - αναφέρει, ότι σύμφωνα με το διάταγμα του Διοκλητιανού στην Αλεξάνδρεια, και πιθανώς και σε άλλες πόλεις της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας, κατακάηκαν "ΤΑ ΠΕΡΙ ΧΥΜΕΙΑΣ ΚΑΙ ΧΡΥΣΟΥ ΤΟΙΣ ΠΑΛΑΙΟΙΣ ΑΥΤΩΝ ΓΕΓΡΑΜΜΕΝΑ ΒΙΒΛΙΑ ΠΡΟΣ ΜΗΚΕΤΙ ΠΛΟΥΤΕΙΝ ΑΙΓΥΠΤΙΟΙΣ ΕΤΙ ΤΟΙΑΥΤΗΣ ΠΕΡΙΓΙΓΝΕΣΘΑΙ ΤΕΧΝΗΣ, ΜΗΔΕ ΧΡΗΜΑΤΩΝ ΑΥΤΟΥΣ ΘΑΡΡΟΥΝΤΑΣ ΠΕΡΙΟΥΣΙΑΝ ΡΩΜΑΙΟΥΣ ΑΝΤΑΙΡΕΙΝ" [= τα περί χημείας και χρυσού βιβλία που είχαν γράψει οι αρχαίοι, για να μην πλουτίζουν πια οι Αιγύπτιοι ασχολούμενοι με την τέχνη αυτή και με τα χρήματα να αποκτούν θάρρος, για να επαναστατούν εναντίον των ρωμαίων].

ΕΡΩΤΗΣΗ : Ασφαλώς οι χημικές γνώσεις των Ελλήνων θα επηρέασαν τις φιλοσοφικές τους αντιλήψεις για την ουσία της ύλης;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ : Βεβαίως. Οι χυμευτές, αυτοί οι πρακτικοί φιλόσοφοι, ήταν κατά κάποιο τρόπο η πειραματική πλευρά και ταυτόχρονα η εφαρμογή της επιστημονικής θεωρίας.

Η απάτη του δόγματος "Εξ ανατολών το φως"

ΕΡΩΤΗΣΗ : παρ' όλη αυτή την πληρότητα η κατεστημένη άποψη διεθνώς μιλά για την γέννηση του Πολιτισμού αλλού και όχι στην Ελλάδα.

ΑΠΑΝΤΗΣΗ : Ακούστε, τα πράγματα είναι απλά. Η επιστημονική γνώση είναι καθαρή Ελληνική σκέψη. Από την ιστορική πλευρά υπάρχουν πολλά κείμενα αρχαίων συγγραφέων, ενώ αντίθετα κείμενα Περσών, Βαβυλωνίων, Χαλδαίων, Αιγυπτίων, Φοινίκων δεν υπάρχουν. Η παλαιά Διαθήκη είναι το μόνο κείμενο που αναφέρεται στην ύλη, όμως καθαρά θεοκρατικά. Οι Ελληνικές αντιλήψεις αντίθετα συμβαδίζουν με τις σημερινές κατακτήσεις της επιστήμης. Αυτά σκοπίμως αποκρύπτονται διεθνώς από ανθελληνικά κέντρα και από θεωρίες όπως του μπερνάλ ή του χάντινγκτον.

Καταλαβαίνετε πως αν δεν υπήρχε ο Μπερτελώ, δεν θα ξέραμε τίποτε για την συμβολή των Ελλήνων στην Χημεία. Αυτό ακριβώς συμβαίνει με όλες τις επιστήμες.

ΕΡΩΤΗΣΗ : Υπάρχει σε κάποιο Ελληνικό πανεπιστήμιο έδρα Ιστορίας της Χημείας, ώστε να ανασκευαστούν οι κατασκευασμένες απόψεις;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ : Όχι. Υπήρχε όσο ζούσε ο Στεφανίδης και την κρατούσε γιατί ήταν ο Στεφανίδης. Προσπαθούμε σήμερα να την καθιερώσουμε και πάλι. Εγώ θέλω να κάνω το χρέος μου στην επιστήμη που υπηρετώ. Να καταδείξω δηλαδή την συμβολή των προγόνων μας. Αν ήμουν γιατρός θα το έκανα στην Ιατρική.

[Παν. Λ. Κουβαλάκης - Περιοδικό ΔΑΥΛΟΣ τ. 226 (Οκτώβριος 2000)]
________________________________________
Στον λόφο όπου εντοπίζεται η ακρόπολη της αρχαίας Καμίρου στην Ρόδο, πλησίον του ναού της Αθηνάς Καμιράδος, βρίσκεται αρχαιότατη δεξαμενή χωρητικότητας 600 περίπου κυβικών μέτρων. Η δεξαμενή αυτή, το κτίσιμο της οποίας χρονολογείται κατά προσέγγιση στο 900 π.Χ., είναι κατασκευασμένη από ένα υλικό σκληρό και αδιάβροχο, η παρουσία του οποίου προέτρεψε προ πολλών ετών τον επίτιμο διευθυντή του τ. Υπουργείου Δημοσίων Έργων κ. Ευστάθιο Ευσταθιάδη, που βρισκόταν για επαγγελματικούς λόγους στην Ρόδο, να λάβει δείγματα του υλικού αυτού και να προχωρήσει σε χημική ανάλυσή τους. Όπως τελικά διεπίστωσε, πρόκειται για ένα μείγμα αδρανούς υλικού, το οποίο συνιστά έναν τύπο σκυροδέρματος (τσιμέντου), που ελάχιστα διαφέρει από το εν χρήσει σημερινό (τύπου πόρτλαντ). Ο κ. Ευσταθιάδης συνέγραψε και ειδική μονογραφία για το θέμα με πληθώρα ιστορικών, τεχνικών και χημικών πληροφοριών.

Ακολουθεί η συνέντευξη που παραχώρησε ο κ. Ευσταθιάδης στο περιοδικό "ΔΑΥΛΟΣ"

ΕΡΩΤΗΣΗ : Θα ήθελα να μας πείτε, κ. Ευσταθιάδη, εάν υφίστανται διαφορές μεταξύ του σκυροδέματος που ανακαλύψατε στην Κάμιρο και του σημερινού εν χρήσει μπετόν.

ΑΠΑΝΤΗΣΗ : Ουσιαστικά δεν έχουν καμία απολύτως διαφορά. Η τεχνολογία του σημερινού μπετόν, που χρησιμοποιείται στα οποιαδήποτε έργα, οικοδομές, λιμάνια, γέφυρες, αεροδρόμια κλπ, είναι ακριβώς ίδια με αυτήν του αρχαίου Ελληνικού μπετόν.

ΠΑΝΩ: Το τεμάχιο αυτό του σκυροδέματος από την δεξαμενή της Καμίρου απεκόπη για περαιτέρω μελέτη από τον κ. Ευστ. Ευσταθιάδη και φυλάσσεται έως σήμερα επιμελώς από τον ίδιο
(φωτ. Ε. Ευσταθιάδη δημοσίευση περιοδ. Δαυλός)


Μία μικρή ωστόσο αλλά αξιοπρόσεκτη και σημαντική υπέρ του αρχαίου Ελληνικού σκυροδέματος διαφορά είναι, ότι οι αρχαίοι πρόσεξαν να δώσουν στην τσιμεντένια μεμβράνη, που παρεμβάλλεται μεταξύ όλων των κόκκων της συνθέσεως του μπετόν, λίγο μεγαλύτερο πάχος απ' ότι βλέπει κανείς στο σημερινό μπετόν.

Αυτό αποτελεί μία από τις αποδείξεις της σοφίας των αρχαίων Ελλήνων μηχανικών.
ΕΡΩΤΗΣΗ : Εκτός απ΄ το συγκεκριμένο δείγμα της Καμίρου, ενδέχεται το σκυρόδεμα να ήταν γνωστό και εν χρήσει και σε άλλα μέρη του Ελλαδικού χώρου;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ : Είχα παρακαλέσει το Υπουργείο Πολιτισμού να μου υποδείξει θέσεις κι άλλων αρχαίων κατασκευών, κυρίως δεξαμενών. Πράγματι μου είχε στείλει ένα πίνακα με υπάρχουσες δεξαμενές και σε άλλα μέρη του Ελλαδικού χώρου. Η διατήρηση όμως της στεγανοποίησης των αυτών δεν ήταν τόσο καλή, όσο αυτή της προτύπου κατασκευής της Καμίρου.

ΕΡΩΤΗΣΗ : Γνωρίζουμε, κ. Ευσταθιάδη ότι το τσιμέντο είναι εφεύρεση των τελευταίων εκατό ετών από τους Άγγλους. Πως συνέβαινε οι αρχαίοι Έλληνες να γνωρίζουν ένα πανομοιότυπο υλικό στην εποχή τους;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ : Οι τεχνικοί είχαν την σοφία, παράλληλα με όλες τις άλλες φιλοσοφικές τοποθετήσεις τους, να παρατηρήσουν ότι το χώμα της Σαντορίνης, που είχε βγει από το ηφαίστειο, έχει ιδιαίτερες ιδιότητες, που το κάνουν να διαφέρει από όλα τα γνωστά ανά τον Ελλαδικό χώρο εδάφη.

ΠΑΝΩ: Ιζηματική διάταξη των στοι- χείων του αρχαίου τσιμέντου της Κα- μίρου σε γυάλινο σωλήνα.
(φωτ. Ε. Ευσταθιάδη δημοσίευση περιοδ. Δαυλός)


Πειραματίστηκαν επάνω σ' αυτό, αφού τους κίνησε την περιέργεια, και κατέληξαν όχι μόνο να το χρησιμοποιούν αναμιγνύοντάς το με ασβέστη, ο οποίος τους ήταν ήδη από παλαιότερα γνωστός, αλλά και να παράγουν μία "λάσπη", η οποία άντεχε περισσότερο στο νερό και μπορούσε να πήξει μέσα σε αυτό, σε αντίθεση με άλλα κοιτάσματα από φυσική άμμο και ασβέστη. Αλλά εν συνεχεία, αφού επεξέτειναν τις μελέτες τους, διεπίστωσαν ότι το λεπτότατο υλικό της "Θηραϊκής γης", που υφίσταται σε πολύ μικρό ποσοστό, ίσως κάτω του 20%, είναι και το πλέον ουσιώδες.

Γι' αυτό το λόγο επενόησαν κάποια γνωστή μόνο σ' αυτούς μέθοδο την οποία εφήρμοσαν σε εκτεταμένη κλίμακα για την παραγωγή των γεωδών χρωστικών υλών, τις οποίες χρησιμοποιούσαν για την βαφή και ζωγραφική των αρχαίων Ελληνικών αγγείων. Κατασκεύαζαν έτσι αυτά τα απαράμιλλα έργα τέχνης, η αντοχή των οποίων ακόμα και μέσα στην θάλασσα με την πάροδο όχι μόνο των αιώνων αλλά και των χιλιετιών παραμένει αναλοίωτη.

ΕΡΩΤΗΣΗ : Είναι γνωστό ότι η παρασκευή τσιμέντου σήμερα προϋποθέτει την καύση των συστατικών σε καμίνους. Αυτό συνέβαινε και τότε;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ : Σε ότι αφορά την παραγωγή, η διαφορά με το σημερινό τσιμέντο είναι ότι σε όλη την υφήλιο παρασκευάζεται μέσα σε απλές καμίνους, στις οποίες προσθέτουν το μίγμα των πρώτων υλών, το οποίο ψήνεται εκεί, ενώ στην αρχαία Ελλάδα θεωρώ ότι χρησιμοποιούσαν διπλές καμίνους. Η μία εξ' αυτών δεν ήταν άλλη από το ηφαίστειο, όπου στα έγκατα της γης ψηνόταν το φυσικό γεώδες υλικό, που κατόπιν χρησιμοποιούσαν ως πρώτη ύλη, για να παρασκευάσουν το τσιμέντο. Το δεύτερο καμίνι ήταν το τεχνητό, όπου έψηναν τον ασβεστόλιθο και έβγαζαν ασβέστη. Σε συνδυασμό τώρα της μεθόδου της "υδαταιώρησης" του επεξεργασμένου υλικού του ηφαιστείου, της αναμίξεως δηλαδή της Θηραϊκής γης με νερό και της αφαιρέσεως του νερού μετά από εικοσιτετράωρη καθίζηση, πετύχαιναν την λήψη του ανωτάτου στρώματος της στάθμης, που αποτελεί και το ένα συστατικό του τσιμέντου. Το δεύτερο συστατικό, όπως είπαμε, ήταν ο ασβέστης που ψηνόταν σε δεύτερο καμίνι. Τα δύο αυτά υλικά σε ορισμένη αναλογία μεταξύ τους και με την προσθήκη νερού δίνουν ένα κράμα, που έχει τις ίδιες χημικές ιδιότητες με το σημερινό τσιμέντο "Portland". Επομένως η μόνη ουσιαστική διαφορά του αρχαίου τσιμέντου με το σημερινό τσιμέντο είναι, ότι το πρώτο παρήγετο με βάση την εμπνευσμένη τεχνολογία των αρχαίων Ελλήνων τεχνικών.


ΤΣΙΜΕΝΤΟ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ


ΤΣΙΜΕΝΤΟ ΔΕΞΑΜΕΝΗΣ ΚΑΜΕΙΡΟΥ (1000 π.χ.)

Έχει καλλιεργηθεί η άποψη ότι οι τεχνολογικές γνώσεις των αρχαίων Ελλήνων ήταν ελάχιστες και υπολείποντο κατά πολύ των επιστημονικών τους θεωριών. Όμως ένα πλήθος ιστορικών μαρτυριών, που συστηματικά αποσιωπώνται, καταδεικνύουν το εντελώς αντίθετο. Ακόμη και κάποια διασωθέντα μνημεία της αρχαιότητας παρουσιάζουν ως προς την τεχνολογία τους και τις ιδιότητές τους εκπληκτικά επίπεδα γνώσεως, που είναι γνωστά σε λίγους ερευνητές σήμερα. Παράδειγμα αποτελούν οι αποδείξεις για την επιστήμη της Χημείας, ένα γνωστικό κλάδο του αρχαίου Ελληνικού πολιτισμού με τεχνολογικές εφαρμογές που δεν υπολείποντο σε τίποτε των σημερινών, κλάδο που εν τούτοις είναι λησμονημένος από το διεθνές ακαδημαϊκό κατεστημένο. Ο Ιωάννης Τσαγκάρης, καθηγητής της Χημείας στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, είναι απ' τους ελάχιστους ερευνητές , που εδώ και χρόνια προσπαθεί να ανασύρει απ' την ιστορία την θαμμένη γνώση των προγόνων μας. Ακολουθεί η συνέντευξη που παραχώρησε ο καθηγητής κ. Τσαγκάρης στο περιοδικό "Δαυλός" που φωτίζει άγνωστες πτυχές της Χημικής επιστήμης στην αρχαία Ελλάδα, καθώς και η συνέντευξη του κ. Ευσταθιάδη του μηχανικού που έκανε την μελέτη του αρχαίου σκυροδέματος.


Τσιμέντο καλύτερο από το σημερινό στην αρχαία Ρόδο


ΕΡΩΤΗΣΗ: Κύριε Τσαγκάρη, ελάχιστα γνωρίζουμε σήμερα για τις Χημικές γνώσεις των αρχαίων Ελλήνων. Ποια είναι η κυρίαρχη άποψη που προβάλλεται σχετικά με την γέννηση αυτής της επιστήμης;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ : Οι περισσότεροι και σήμερα δέχονται, ότι η Χημεία έχει τις ρίζες της στην Αίγυπτο, που διέσωσαν οι Άραβες αλχημιστές και κατόπιν οι αλχημιστές του Μεσαίωνα. Η Ελληνική συμβολή δεν ήταν καθόλου γνωστή παλαιότερα, αλλά και σήμερα δεν προβάλλεται επαρκώς. Εκείνος που ανέδειξε την καταλυτική συνεισφορά των Ελλήνων στην γένεση αυτής της επιστήμης ήταν ο Γάλος χημικός Marcelin Berthelot γύρω στα 1888. Ο Μπερτελώ μελέτησε αρχαία και μεσαιωνικά κείμενα καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι οι χημικές γνώσεις των αρχαίων Ελλήνων ήταν μεγάλες και πέρασαν στην Αλεξάνδρεια της Ελληνιστικής εποχής. Στην Ελλάδα συνεχιστής των απόψεων του Μπερτελώ και πρωτεργάτης της ανάδειξης της Ελλάδος ήταν ο Μιχαήλ Στεφανίδης από την Λέσβο, καθηγητής της Ιστορίας των Φυσικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.

ΕΡΩΤΗΣΗ : Πέρα από τις ιστορικές πηγές, που ερεύνησαν αυτοί οι δύο επιστήμονες, υπάρχουν αρχαιολογικά κατάλοιπα, που να καταδεικνύουν ένα μέρος της γνώσης αυτής;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ : Βεβαίως. Για παράδειγμα στην Ρόδο ήκμασε η πόλη Κάμιρος, απ' τους Ομηρικούς χρόνους μέχρι το 400 π.Χ. , όταν ο μεγάλος αρχιτέκτονας και πολεοδόμος Ιππόδαμος έκτισε την πόλη της Ρόδου και η Κάμιρος παρήκμασε.
ΠΑΝΩ: Άποψη της αρχαίας δεξαμενής της Καμίρου. Ο παχύς μανδρότοιχος στο μέσον είναι μεταγενέστερη προσθήκη.
(φωτ. Ε. Ευσταθιάδη δημοσίευση περιοδ. Δαυλός)
Στην ακρόπολη λοιπόν της Καμείρου σώζεται σήμερα κτίσμα μιας μεγάλης δεξαμενής από μπετόν, χωρητικότητας 600 κυβικών μέτρων που χρονολογείται γύρω στο 500 π.Χ. Είναι πράγματι από μπετόν με προδιαγραφές, σύσταση, ποιότητα, ποιοτική αντοχή και ελαστικότητα όμοια με τις σημερινές, σύμφωνα με εργασία του κ .Ευσταθιάδη.
Ο Ε. Ευσταθιάδης είναι ένας πολύ καλός μηχανικός - συνταξιούχος νομίζω τώρα - με μεγάλη πείρα στα μπετόν - μπετόν αρμέ, διευθυντής του Κέντρου Ερευνών Δημοσίων έργων του ΥΠΕΧΩΔΕ. Η αξιέπαινη αυτή εργασία του έγινε το 1978, η οποία δεν αμφισβητείται πειραματικώς και αποδεικνύει ότι το μπετόν της δεξαμενής της Καμίρου είναι όμοιο και ίσως καλύτερο από το σημερινό τύπου "πόρτλαντ".

Το εύρημα αυτό, που έχει ασφαλώς τεράστιο επιστημονικό, ιστορικό και δημοσιογραφικό ενδιαφέρον, δυστυχώς δεν προεβλήθη απ' το Ελληνικό κράτος.


Τσιμέντο του 1000 π.Χ. αδιαπέραστο από την ραδιενέργεια


ΕΡΩΤΗΣΗ : Είχατε αναφερθεί και στα μεταλλεία του Λαυρίου...

ΑΠΑΝΤΗΣΗ : ...να σας πω και για το Λαύριο. Το 1992 η Αμερικανίδα φυσικοχημικός Μάρθα Μπουντγουαίη έκανε μία ανακοίνωση σε συνέδριο στην Βοστώνη, στην οποία έλεγε ότι το κονίαμα της κατασκευής των επιχρίσεων των αρχαίων μεταλλευτικών δεξαμενών του Λαυρίου είναι αδιαπέραστο από την ραδιενέργεια. Πρόκειται για ένα είδος τσιμέντου που χρησιμοποιούσαν οι Έλληνες 3000 χρόνια πρίν - τουλάχιστον. Μάλιστα η κυρία Μπουντγουαίη συνέστησε να χρησιμοποιηθεί το υλικό αυτό ως μέσο επιχρίσεως των δεξαμενών αποθήκευσης πυρηνικών αποβλήτων!

ΕΡΩΤΗΣΗ : Κύριε Τσαγκαράκη, μας αναφέρετε σπουδαία πράγματα, που όμως ελάχιστοι γνωρίζουν.

ΑΠΑΝΤΗΣΗ : Σας είπα : Αν δεν ήταν ο Μπερτελώ και ο Στεφανίδης - θα προσθέσω και τον καθηγητή μου στο Πολυτεχνείο Προκόπη Ζαχαρία, ο οποίος και με δίδαξε τις γνώσεις αυτές - ίσως να μην γνωρίζαμε τίποτα σήμερα. Μάλιστα ο Στεφανίδης με σειρές βιβλίων του απεδείκνυε, ότι στην αρχαία Ελλάδα υπήρχαν οι "χυμευταί", κάτι αντίστοιχο των σημερινών χημικών ή χημικών μηχανικών. Ο καθηγητής Ζαχαρίας υποστήριξε, ότι η Χημεία έπρεπε να γράφεται με υ και να αναφέρεται και ως "Χυμευτική".

ΕΡΩΤΗΣΗ : Πως το δικαιολογούσε αυτό;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ : Οι αρχαίοι έλεγαν, πως, για να γίνει μία χημική πράξη, έπρεπε οι ουσίες να περάσουν από την κατάσταση του "χύματος", που ήταν η λεπτή λειοτρίβηση της ύλης, πολύ λεπτή όπως το αλεύρι, για να αναμειχθεί με άλλο "χύμα" και με την διαδικασία της μεταλλοίωσης, της μεταβολής δηλαδή, θα δώσει ένα άλλο προϊόν. Η πράξη αυτή λεγόταν "χυμίζειν" ή ακριβέστερα "χυμεύειν" . Αυτοί που έκαναν την εργασία αυτή, που κατεύθυναν τους εργάτες, ονομάζονταν "χυμευταί".

ΕΡΩΤΗΣΗ : Μπορείτε να μας αναφέρετε κάποια ονόματα Ελλήνων χυμευτών που διασώθηκαν;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ : Είναι αρκετά. Σας αναφέρω τον Θεόδωρο τον Σάμιο (6ος π.Χ. αιών), τον Γλαύκο τον Χίο (6ος - 5ος π.Χ.), τον Αρχύτα τον Ταραντίνο, που ανακάλυψε, που ανακάλυψε και την πρώτη πετομηχανή (αεριωθούμενο) κ.λ.π.

Πως έγινε στάχτη η Ελληνική Επιστήμη

ΕΡΩΤΗΣΗ : Γιατί δεν υπάρχουν στα αρχαία κείμενα οι λέξεις χυμευτική και χυμευτής ;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ : Διότι τα σχετικά βιβλία κάηκαν το 323 στη Βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας. Στην Αίγυπτο την εποχή αυτή οι Ελληνομεμφίτες είχαν αποκτήσει τεράστιο πλούτο, λόγω της ικανότητάς τους να μετατρέπουν διάφορα ευγενή μέταλλα σε χρυσό, τα οποία πούλαγαν σε υψηλές τιμές, και έτσι αποτέλεσαν απειλή για την οικονομία της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας.

ΕΡΩΤΗΣΗ : Μπορούσαν δηλαδή να φτιάχνουν χρυσό;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ : Όχι. Ουσιαστικά πρόκειται για επιχρυσώσεις. Τις γνώσεις αυτές τις είχαν πάρει από τους Έλληνες χυμευτάς, που με τον Μ. Αλέξανδρο έφτασαν εκεί. Έτσι ο Διοκλητιανός διατάζει, όλα τα βιβλία που περιείχαν τις λέξεις "Χυμεία" και "Χυμευτική" να καούν, όπως και έγινε. Τα έκαψαν και στο Σεράπειο και στην Βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας. Οι στρατιώτες έμπαιναν ακόμη και σε σπίτια, όπου είχαν πληροφορίες ότι υπήρχαν τέτοια βιβλία. Και ξέρετε πως σώθηκαν μερικά; Κάποιοι χυμευτές πέθαναν πριν τον διωγμό, ήταν Αιγύπτιοι με Ελληνική μόρφωση. Όπως ξέρετε μέσα στην μούμια έβαζαν και τα αγαπημένα αντικείμενα του νεκρού. Έτσι στις Θήβες της Αιγύπτου τον 19ο αιώνα βρέθηκαν δύο μούμιες, που περιείχαν χειρόγραφα Χυμευτικής, τα οποία μεταφέρθηκαν στο μουσείο Λέυντεν της Ολλανδίας, που αναφέρουν εκπληκτικά πράγματα : Παρασκευή χρωμάτων, γυαλιών, τεχητών πολύτιμων λίθων, επιχρυσώσεις, όπως ακριβώς κάνουν σήμερα, και ονομασίες στοιχείων όπως π.χ. η σημερινή σόδα ήταν το "νίτρον" αρχαίων Ελλήνων. Αυτά διάβασε ο Μπερτελώ και πείσθηκε, πως η σημερινή επιστήμη της Χημείας προέρχεται απ' τους αρχαίους Έλληνες. Το "λεξικό της Σούδας" - και όχι του "Σουΐδα", όπως το λένε - αναφέρει, ότι σύμφωνα με το διάταγμα του Διοκλητιανού στην Αλεξάνδρεια, και πιθανώς και σε άλλες πόλεις της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας, κατακάηκαν "ΤΑ ΠΕΡΙ ΧΥΜΕΙΑΣ ΚΑΙ ΧΡΥΣΟΥ ΤΟΙΣ ΠΑΛΑΙΟΙΣ ΑΥΤΩΝ ΓΕΓΡΑΜΜΕΝΑ ΒΙΒΛΙΑ ΠΡΟΣ ΜΗΚΕΤΙ ΠΛΟΥΤΕΙΝ ΑΙΓΥΠΤΙΟΙΣ ΕΤΙ ΤΟΙΑΥΤΗΣ ΠΕΡΙΓΙΓΝΕΣΘΑΙ ΤΕΧΝΗΣ, ΜΗΔΕ ΧΡΗΜΑΤΩΝ ΑΥΤΟΥΣ ΘΑΡΡΟΥΝΤΑΣ ΠΕΡΙΟΥΣΙΑΝ ΡΩΜΑΙΟΥΣ ΑΝΤΑΙΡΕΙΝ" [= τα περί χημείας και χρυσού βιβλία που είχαν γράψει οι αρχαίοι, για να μην πλουτίζουν πια οι Αιγύπτιοι ασχολούμενοι με την τέχνη αυτή και με τα χρήματα να αποκτούν θάρρος, για να επαναστατούν εναντίον των ρωμαίων].

ΕΡΩΤΗΣΗ : Ασφαλώς οι χημικές γνώσεις των Ελλήνων θα επηρέασαν τις φιλοσοφικές τους αντιλήψεις για την ουσία της ύλης;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ : Βεβαίως. Οι χυμευτές, αυτοί οι πρακτικοί φιλόσοφοι, ήταν κατά κάποιο τρόπο η πειραματική πλευρά και ταυτόχρονα η εφαρμογή της επιστημονικής θεωρίας.

Η απάτη του δόγματος "Εξ ανατολών το φως"

ΕΡΩΤΗΣΗ : παρ' όλη αυτή την πληρότητα η κατεστημένη άποψη διεθνώς μιλά για την γέννηση του Πολιτισμού αλλού και όχι στην Ελλάδα.

ΑΠΑΝΤΗΣΗ : Ακούστε, τα πράγματα είναι απλά. Η επιστημονική γνώση είναι καθαρή Ελληνική σκέψη. Από την ιστορική πλευρά υπάρχουν πολλά κείμενα αρχαίων συγγραφέων, ενώ αντίθετα κείμενα Περσών, Βαβυλωνίων, Χαλδαίων, Αιγυπτίων, Φοινίκων δεν υπάρχουν. Η παλαιά Διαθήκη είναι το μόνο κείμενο που αναφέρεται στην ύλη, όμως καθαρά θεοκρατικά. Οι Ελληνικές αντιλήψεις αντίθετα συμβαδίζουν με τις σημερινές κατακτήσεις της επιστήμης. Αυτά σκοπίμως αποκρύπτονται διεθνώς από ανθελληνικά κέντρα και από θεωρίες όπως του μπερνάλ ή του χάντινγκτον.

Καταλαβαίνετε πως αν δεν υπήρχε ο Μπερτελώ, δεν θα ξέραμε τίποτε για την συμβολή των Ελλήνων στην Χημεία. Αυτό ακριβώς συμβαίνει με όλες τις επιστήμες.

ΕΡΩΤΗΣΗ : Υπάρχει σε κάποιο Ελληνικό πανεπιστήμιο έδρα Ιστορίας της Χημείας, ώστε να ανασκευαστούν οι κατασκευασμένες απόψεις;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ : Όχι. Υπήρχε όσο ζούσε ο Στεφανίδης και την κρατούσε γιατί ήταν ο Στεφανίδης. Προσπαθούμε σήμερα να την καθιερώσουμε και πάλι. Εγώ θέλω να κάνω το χρέος μου στην επιστήμη που υπηρετώ. Να καταδείξω δηλαδή την συμβολή των προγόνων μας. Αν ήμουν γιατρός θα το έκανα στην Ιατρική.

[Παν. Λ. Κουβαλάκης - Περιοδικό ΔΑΥΛΟΣ τ. 226 (Οκτώβριος 2000)]
________________________________________
Στον λόφο όπου εντοπίζεται η ακρόπολη της αρχαίας Καμίρου στην Ρόδο, πλησίον του ναού της Αθηνάς Καμιράδος, βρίσκεται αρχαιότατη δεξαμενή χωρητικότητας 600 περίπου κυβικών μέτρων. Η δεξαμενή αυτή, το κτίσιμο της οποίας χρονολογείται κατά προσέγγιση στο 900 π.Χ., είναι κατασκευασμένη από ένα υλικό σκληρό και αδιάβροχο, η παρουσία του οποίου προέτρεψε προ πολλών ετών τον επίτιμο διευθυντή του τ. Υπουργείου Δημοσίων Έργων κ. Ευστάθιο Ευσταθιάδη, που βρισκόταν για επαγγελματικούς λόγους στην Ρόδο, να λάβει δείγματα του υλικού αυτού και να προχωρήσει σε χημική ανάλυσή τους. Όπως τελικά διεπίστωσε, πρόκειται για ένα μείγμα αδρανούς υλικού, το οποίο συνιστά έναν τύπο σκυροδέρματος (τσιμέντου), που ελάχιστα διαφέρει από το εν χρήσει σημερινό (τύπου πόρτλαντ). Ο κ. Ευσταθιάδης συνέγραψε και ειδική μονογραφία για το θέμα με πληθώρα ιστορικών, τεχνικών και χημικών πληροφοριών.

Ακολουθεί η συνέντευξη που παραχώρησε ο κ. Ευσταθιάδης στο περιοδικό "ΔΑΥΛΟΣ"

ΕΡΩΤΗΣΗ : Θα ήθελα να μας πείτε, κ. Ευσταθιάδη, εάν υφίστανται διαφορές μεταξύ του σκυροδέματος που ανακαλύψατε στην Κάμιρο και του σημερινού εν χρήσει μπετόν.

ΑΠΑΝΤΗΣΗ : Ουσιαστικά δεν έχουν καμία απολύτως διαφορά. Η τεχνολογία του σημερινού μπετόν, που χρησιμοποιείται στα οποιαδήποτε έργα, οικοδομές, λιμάνια, γέφυρες, αεροδρόμια κλπ, είναι ακριβώς ίδια με αυτήν του αρχαίου Ελληνικού μπετόν.

ΠΑΝΩ: Το τεμάχιο αυτό του σκυροδέματος από την δεξαμενή της Καμίρου απεκόπη για περαιτέρω μελέτη από τον κ. Ευστ. Ευσταθιάδη και φυλάσσεται έως σήμερα επιμελώς από τον ίδιο
(φωτ. Ε. Ευσταθιάδη δημοσίευση περιοδ. Δαυλός)


Μία μικρή ωστόσο αλλά αξιοπρόσεκτη και σημαντική υπέρ του αρχαίου Ελληνικού σκυροδέματος διαφορά είναι, ότι οι αρχαίοι πρόσεξαν να δώσουν στην τσιμεντένια μεμβράνη, που παρεμβάλλεται μεταξύ όλων των κόκκων της συνθέσεως του μπετόν, λίγο μεγαλύτερο πάχος απ' ότι βλέπει κανείς στο σημερινό μπετόν.

Αυτό αποτελεί μία από τις αποδείξεις της σοφίας των αρχαίων Ελλήνων μηχανικών.
ΕΡΩΤΗΣΗ : Εκτός απ΄ το συγκεκριμένο δείγμα της Καμίρου, ενδέχεται το σκυρόδεμα να ήταν γνωστό και εν χρήσει και σε άλλα μέρη του Ελλαδικού χώρου;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ : Είχα παρακαλέσει το Υπουργείο Πολιτισμού να μου υποδείξει θέσεις κι άλλων αρχαίων κατασκευών, κυρίως δεξαμενών. Πράγματι μου είχε στείλει ένα πίνακα με υπάρχουσες δεξαμενές και σε άλλα μέρη του Ελλαδικού χώρου. Η διατήρηση όμως της στεγανοποίησης των αυτών δεν ήταν τόσο καλή, όσο αυτή της προτύπου κατασκευής της Καμίρου.

ΕΡΩΤΗΣΗ : Γνωρίζουμε, κ. Ευσταθιάδη ότι το τσιμέντο είναι εφεύρεση των τελευταίων εκατό ετών από τους Άγγλους. Πως συνέβαινε οι αρχαίοι Έλληνες να γνωρίζουν ένα πανομοιότυπο υλικό στην εποχή τους;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ : Οι τεχνικοί είχαν την σοφία, παράλληλα με όλες τις άλλες φιλοσοφικές τοποθετήσεις τους, να παρατηρήσουν ότι το χώμα της Σαντορίνης, που είχε βγει από το ηφαίστειο, έχει ιδιαίτερες ιδιότητες, που το κάνουν να διαφέρει από όλα τα γνωστά ανά τον Ελλαδικό χώρο εδάφη.

ΠΑΝΩ: Ιζηματική διάταξη των στοι- χείων του αρχαίου τσιμέντου της Κα- μίρου σε γυάλινο σωλήνα.
(φωτ. Ε. Ευσταθιάδη δημοσίευση περιοδ. Δαυλός)


Πειραματίστηκαν επάνω σ' αυτό, αφού τους κίνησε την περιέργεια, και κατέληξαν όχι μόνο να το χρησιμοποιούν αναμιγνύοντάς το με ασβέστη, ο οποίος τους ήταν ήδη από παλαιότερα γνωστός, αλλά και να παράγουν μία "λάσπη", η οποία άντεχε περισσότερο στο νερό και μπορούσε να πήξει μέσα σε αυτό, σε αντίθεση με άλλα κοιτάσματα από φυσική άμμο και ασβέστη. Αλλά εν συνεχεία, αφού επεξέτειναν τις μελέτες τους, διεπίστωσαν ότι το λεπτότατο υλικό της "Θηραϊκής γης", που υφίσταται σε πολύ μικρό ποσοστό, ίσως κάτω του 20%, είναι και το πλέον ουσιώδες.

Γι' αυτό το λόγο επενόησαν κάποια γνωστή μόνο σ' αυτούς μέθοδο την οποία εφήρμοσαν σε εκτεταμένη κλίμακα για την παραγωγή των γεωδών χρωστικών υλών, τις οποίες χρησιμοποιούσαν για την βαφή και ζωγραφική των αρχαίων Ελληνικών αγγείων. Κατασκεύαζαν έτσι αυτά τα απαράμιλλα έργα τέχνης, η αντοχή των οποίων ακόμα και μέσα στην θάλασσα με την πάροδο όχι μόνο των αιώνων αλλά και των χιλιετιών παραμένει αναλοίωτη.

ΕΡΩΤΗΣΗ : Είναι γνωστό ότι η παρασκευή τσιμέντου σήμερα προϋποθέτει την καύση των συστατικών σε καμίνους. Αυτό συνέβαινε και τότε;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ : Σε ότι αφορά την παραγωγή, η διαφορά με το σημερινό τσιμέντο είναι ότι σε όλη την υφήλιο παρασκευάζεται μέσα σε απλές καμίνους, στις οποίες προσθέτουν το μίγμα των πρώτων υλών, το οποίο ψήνεται εκεί, ενώ στην αρχαία Ελλάδα θεωρώ ότι χρησιμοποιούσαν διπλές καμίνους. Η μία εξ' αυτών δεν ήταν άλλη από το ηφαίστειο, όπου στα έγκατα της γης ψηνόταν το φυσικό γεώδες υλικό, που κατόπιν χρησιμοποιούσαν ως πρώτη ύλη, για να παρασκευάσουν το τσιμέντο. Το δεύτερο καμίνι ήταν το τεχνητό, όπου έψηναν τον ασβεστόλιθο και έβγαζαν ασβέστη. Σε συνδυασμό τώρα της μεθόδου της "υδαταιώρησης" του επεξεργασμένου υλικού του ηφαιστείου, της αναμίξεως δηλαδή της Θηραϊκής γης με νερό και της αφαιρέσεως του νερού μετά από εικοσιτετράωρη καθίζηση, πετύχαιναν την λήψη του ανωτάτου στρώματος της στάθμης, που αποτελεί και το ένα συστατικό του τσιμέντου. Το δεύτερο συστατικό, όπως είπαμε, ήταν ο ασβέστης που ψηνόταν σε δεύτερο καμίνι. Τα δύο αυτά υλικά σε ορισμένη αναλογία μεταξύ τους και με την προσθήκη νερού δίνουν ένα κράμα, που έχει τις ίδιες χημικές ιδιότητες με το σημερινό τσιμέντο "Portland". Επομένως η μόνη ουσιαστική διαφορά του αρχαίου τσιμέντου με το σημερινό τσιμέντο είναι, ότι το πρώτο παρήγετο με βάση την εμπνευσμένη τεχνολογία των αρχαίων Ελλήνων τεχνικών.